De Kust. 4 augustus 1945. De zomer van de vrijheid

De kust 4 aug 1945 cover_0

Het zijn beelden van de regio waar niet alleen de wonden van de oorlog zichtbaar zijn maar ook – en vooral – de getuigen van een in 1940 abrupt tot stilstand gekomen toeristische ontwikkeling én de nog relatief onaangetaste landschappelijke rijkdom van duinen en polders. De uiterst gedetailleerde foto’s van die zonnige zaterdag in 1945 tonen de baders in zee, de zonnekloppers en de eerste al heropgebouwde terrassen, zelfs de zandkastelen… De stranden, de duinen, de zeedijken en ook het hinterland zijn nog bezaaid met wat nog rest van de Atlantikwall.

Een zicht op de haven Oostende met een originele foto, inclusief de originele metadata bovenaan. (Beeld uitgeverij Tijdsbeeld)


Breed publiek

Het boek spreekt een breed publiek aan. Want wat de lezer uit de luchtfoto’s haalt is afhankelijk van de bril waarmee hij kijkt. Wij als luchtvaartliefhebbers kijken wellicht extra scherp naar de vliegvelden van Knokke, Stene en Koksijde. Maar ook archeologen, geografen, natuurkundigen, militaire historici, erfgoedliefhebbers, architectuurspecialisten en niet te vergeten de bewoners hebben allemaal hun eigen blik op de foto’s.De hoofdmoot van dit boek bestaat uit 83 groot afgedrukte luchtfoto’s. Om de foto’s en de haarscherpe details van de opnames zo goed mogelijk tot hun recht te laten komen kozen de voor een uitzonderlijk groot formaat zodat elke luchtfoto’s op een dubbele pagina van 38 cm hoogte en 60 cm breedte afgedrukt kon worden; allemaal samen een panorama van ca. 50 meter.

Naar de gedetailleerde loepzuivere foto’s kan je blijven kijken. Bij iedere blik ontdek je wel iets nieuw. Daarom helpen de auteurs doorheen het boek de lezer op weg met een selectie van zo’n 800 herkenningspunten: belangwekkende militaire structuren, hotels, villa’s, toeristische infrastructuur, bijzondere architectuur of een ‘oorlogsverhaal’ over konvooien, radars, dichtgemetselde villa’s …  De hotspot pagina’s van elke badplaats worden bovendien geïllustreerd met tientallen foto’s van het (toeristisch) leven in de jaren 1925 tot kort na de oorlog en van de Duitse Atlantikwall in elke badplaats.

Wie de foto’s op groot formaat wil zien kan nog tot 11 november 2021 aan de inkom van Atlantikwall Raversyde terecht. Aan de kant van de Duinenweg zijn de beelden als een 75 meter lang panorama opgehangen. Meer info via www.raversyde.be

US National Archives

Aan de oorsprong van het boek liggen Birger Stichelbaut en Wouter Gheyle, archeologen aan de UGent. Zij ontdekten eind 2019 de filmrol met de foto’s in de US National Archives in Maryland in de Verenigde Staten. Dat gebeurde tijdens een onderzoek naar tienduizenden luchtfoto’s die de Amerikaanse luchtmacht in België nam in 1940-1945. « We vonden een referentie naar de foto’s op een fiche in Washington. Zoals vaker in onze onderzoek vragen we dan honderden filmrollen op om ze nader te bekijken. Die rollen worden bewaard in Kansas en werden voor ons overgevlogen naar Washington DC. Op een week tijd flitsen er dan zo’n tienduizend beelden voorbij. Vaak banale beelden, maar tijdens dat archiefonderzoek trok meteen een heel bijzondere fotoreeks onze aandacht. Vanaf we die zagen op de lichttafel, wisten we meteen dat we een bijzonder tijdsdocument in handen hadden, » verklaarde Birger Stichelbout bij radiozender Klara.

Elke luchtfoto is afgedrukt op een dubbele pagina van 38 cm hoogte en 60 cm. (foto Uitgeverij Tijdsbeeld)
De auteurs helpen de lezer doorheen het boek op weg met een selectie van herkenningspunten per badplaats. (foto Uitgeverij Tijdsbeeld)

Het waren luchtfoto’s van de Belgische kust, op lage hoogte genomen tijdens de verkenningsvlucht 9AF/0027 van 4 augustus 1945. Opgestegen vanuit Brustem op een zonnige zaterdag. De foto’s sprongen de onderzoekers meteen in het oog, want ze zijn niet verticaal gefotografeerd maar vanuit een schuine hoek. Dat maakt de beelden voor een leek ook gemakkelijker te interpreteren, het is een vertrouwd perspectief. Maar een paar procent van alle Casey Jones-beelden werden onder een schuine hoek gefotografeerd. 

Over de auteurs

  • Birger Stichelbaut is postdoctoraal onderzoeker aan de vakgroep Archeologie aan de UGent. Hij heeft bijzondere interesse voor de landschappen en archeologie van 20ste-eeuwse conflicten en is gespecialiseerd in het gebruik van historische luchtfoto’s. Sinds 2014 coördineert hij het Centrum voor Historische en Archeologische Luchtfotografie.
  • Wouter Gheyle is postdoctoraal onderzoeker aan de UGent, vakgroep Archeologie. Hij bestudeert de archeologie en het erfgoed van moderne conflicten op een landschappelijke schaal aan de hand van historische luchtfoto’s en digitale hoogtemodellen.
  • Jeroen Cornilly is kunsthistoricus, master in de monumentenzorg en doctor in de ingenieurswetenschappen (architectuur). Bijna twintig jaar lang was hij verbonden aan de erfgoeddienst van de Provincie West-Vlaanderen. Hij is nu archivaris in het Letterenhuis (Antwerpen).
  • Mathieu de Meyer is sinds 2011 voor de Provincie West-Vlaanderen coördinator-conservator van Atlantikwall Raversyde en ANNO 1465 in Oostende.

Het boek is een samenwerking tussen de Provincie West-Vlaanderen – Atlantikwall Raversyde, de Ugent vakgroep Archeologie en Tijdsbeeld uitgeverij.

264 p, hardcover,  groot formaat 38 x 30 cm. 

Het boek is te koop in de boekhandel maar ook via de Provincie West-Vlaanderen in de shops van Raversyde, Duinpanne, het Zwin en het Tolhuis. De prijs is 59,90 euro.

Alle beelden van vlucht 9AF/0027 zijn ook digitaal ontsloten bij National Collection of Aerial Photography (NCAP)

Verkenningsvlucht na de oorlog? 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er al veelvuldig gebruik gemaakt van luchtverkenning om vijandelijke posities te ontdekken of potentiële doelen in beeld te brengen. Waarom werden er dan na het einde van de oorlog nog verkenningsvluchten georganiseerd? Nog tijdens de oorlog ondervonden de Amerikanen dat ze te weinig gedetailleerd kaartmateriaal ter beschikking hadden. Om dat hiaat weg te werken bij een eventueel volgend conflict werd het top secret project Casey Jones opgestart. Een gigantische logistieke operatie om betere kaarten van het continent Europa te reproduceren.

Dany Schoebrechts van het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem vertelt meer over de operatie Casey Jones bij het Limburgse Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed: « In mei 1945 kreeg de 305de Bomb Group te horen dat haar B-17 Flying Fortress bommenwerpers voor een bijzondere opdracht van photo mapping zouden worden omgebouwd. Omdat de 305de Bomb Group en ook de 306de Bomb Group de langste staat van dienst hadden bij die 8ste Luchtmacht, werden beide groepen weerhouden om na de wapenstilstand van 8 mei 1945 ingezet te worden voor het Casey Jones Project. Hun wapenbroeders verhuisden naar de Stille Oceaan. In juni 1945 worden 53 B-17’s ontdaan van alle defensieve bewapening en geschutskoepels en werden sterke fotocamera’s geïnstalleerd. »

« De B-17 bood een stabiel platform tijdens minutieus voorbereidde fotovluchten waarbij de vliegtuigen in parallelle vlucht een afstand van vier mijlen tussen elkaar bewaarden, terwijl de fotocamera’s volop overlappende foto’s schoten. »

Vier historische foto’s van Brustem uit het archief van de 305th BG Association via Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem. Wie meer wil zien is bijzonder welkom in het museum.

De B-17G ‘Margie’, achteraan nog de resten van gecrashte toestellen tijdens de oorlog (na de bevrijding) geplaatst langs het einde van de landingsbaan. Dat was voor de Duitsers een mikpunt voor hun eventuele bomaanvallen op de basis. De basis Brustem was een belangrijke noodbasis voor geallieerde vliegtuigen die problemen hadden bij hun retour van een raid op Duitsland; vandaar ook veel crashlandingen en wrakken van toestellen hier aanwezig.
De toren van de basis gebouwd door de Duitsers en in gebruik genomen door de 305th BG.
Een beeld van een speciale bezoekdag in de zomer van 1945 op de basis. De bevolking kon toen van dichtbij de toestellen bekijken die ze gedurende vier jaren boven hun hoofden hadden zien passeren…
… deze voerden ook luchtbombardementen boven Brustem uit in 1944, met nogal wat burgerslachtoffers en materiële schade en vernielingen aan woningen.

Wie meer wil lezen over het Casey Jones project kunnen we de herdruk van « Project Casey Jones, 1945-1946 » aanbevelen. Dit werd mogelijk gemaakt door de 306th Bomb Group Association – secretaris Russell A. Strong in maart 1999. Online te consulteren.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on whatsapp
Share on email
Share on print
Tom Brinckman

Tom Brinckman

Is de Hangar Flying webmaster en afkomstig uit Sint-Michiels Brugge. Hij is actief als grafisch medewerker en freelance (pers)fotograaf. Op jonge leeftijd raakte hij gefascineerd door militaire en kleine luchtvaart. Die luchtvaartpassie combineerde hij samen met fotografie. Als fotograaf en reporter gaat hij op zoek naar sterke beelden en verhalen uit de Belgische luchtvaart. Je kan hem ook vaak op airshows in binnen - en buitenland vinden... of met de neus in een goed (luchtvaart)boek.

Ce site utilise des cookies pour optimiser votre expérience utilisateur. En continuant à surfer sur Internet, vous acceptez notre politique de confidentialité et d’utilisation de cookies. Accepter Lire Plus