De Kammhuber-linie was een door Luitenant-Generaal Josef Kammhuber opgezet luchtverdedigingssysteem gebaseerd op radartechnologie. Het was de bedoeling om hiermee de stroom aan geallieerde bommenwerpers te stoppen. Van Denemarken tot midden-Frankrijk was een linie uitgestippeld met aaneengesloten vakken, de Himmelbett-zones genoemd. Elk vak was ongeveer 30 km breed en 20 km diep. Binnen elk vak werd de vijand opgespoord en werden voor de vernietiging instructies gegeven aan de Luftwaffe-nachtjagers. De kern van de Kammhuber-linie bestond uit een precieze coördinatie tussen twee soorten radars, de Freya en de Würzburg.
De roterende balkvormige zoekradar Freya kon vrij vroeg bepalen uit welke richting de bommenwerpers naderden. De radar had ongeveer een bereik van 150 km. Hij was echter niet precies genoeg om ook de hoogte van de dreiging te bepalen. Freya was gebouwd door het bedrijf Gesellschaft für Elektroakustische und Mechanische Apparate (GEMA), opgericht door twee Duitse ingenieurs die onderzoek deden naar sonar en radar.
Eens de vijand dichterbij kwam, namen de Würzburg of Würzburg-Riese (een aangepaste versie van de Würzburg) de taak over. Eén van dergelijke parabolische doelvolgradars bepaalde met grote precieze de positie van het vijandelijke vliegtuig, een tweede Würzburg volgde de eigen nachtjager. De gegevens van de radars werden naar een commandopost gestuurd die de Duitse piloten dan instructies gaven voor de aanval. Würzburg was een product van Telefunken.
Hoewel het systeem efficiënt functioneerde had het ook belangrijke nadelen. Grote aanvalsgolven van honderden bommenwerpers zorgden voor een overbezetting van het systeem. Het uitstrooien van stroken aluminiumfolie (‘window’) verstoorde de Duitse radarschermen zodanig sterk dat er geen correcte instructies meer aan de Luftwaffe-piloten konden bezorgd worden.
Na de oorlog werden de meeste van deze Duitse radars ontmanteld. Een zeldzaam exemplaar van de Würzburg is tentoongesteld aan de ingang van het Provinciedomein Atlantikwall Raversyde in Oostende (www.raversyde.be/nl ). Zie database www.hangarflying.eu/erfgoedsites/wurzburg-radar/
Meeuwen
Eén van de Himmelbett-installaties bevond zich in Meeuwen-Oudsbergen. De eigenlijke radars zijn natuurlijk verdwenen maar enkele fundamenten zijn nog herkenbaar.
In ‘De oorlogsjaren in Ellikom, Gruitrode, Meeuwen, Neerglabbeek, Wijshagen, 1940-1945’ wordt beschreven hoe de Duitsers aan de oostkant van de Bunkerstraat en op ongeveer 700 meter van de rijksweg rond 1941 een barakkenkamp installeerden. De straat was toen nog een veldweg die met kiezelsteen berijdbaar werd gemaakt voor zwaar verkeer. Een oude vrouw die we daar spraken in december 2025, bevestigde het verhaal van de barakken daar in de Bunkerstraat, de lokalen waar Duits personeel in verbleef en die later door de Engelsen overgenomen werden.
Wat toen gekend was als Dienststelle L51.485 was voorzien van een generator, elektriciteit en verwarming met kachels. Het barakkenkamp en de installaties voor de radars werden beveiligd tegen ongewenst bezoek. Volgens de auteur van het boek over de oorlogsgeschiedenis van Meeuwen stonden nabij de barakken drie ‘radars’ op een betonnen voetstuk, twee Würzburg-Riese en een Freya.
Volgens documenten moest de basis van Sint-Truiden en de daar gebaseerde nachtjagers van het tweede Staffel van Nachtjagdgeschwader 1 (2./NJG 1) kunnen beroep doen op drie waarnemingsstations, nl. Meeuwen, Nieuwerkerken en Wasseige. Het waarnemingsstation Meeuwen kreeg code HR6A. Het radarstation van Meeuwen stond onder controle van de Gefechtsstand in Rotem, die het luchtverkeer in België, Zuid-Nederland en West-Duitsland opvolgde.
Al in 2007 meldde Jempy Jegers ons dat in de velden tussen de Bunker- en Heidestraat in Meeuwen (coördinaten 51° 4’52.44″N, 5°29’24.50″O) de resten van een Freya-installatie stonden, meer bepaald het fundament (zie de eerste foto).
Interessant is ook de hogere ‘bunker’ (Bunkerstraat 1) waarvan de resten nog duidelijk herkenbaar zijn. Met de bouw zijn de Duitsers pas in de lente van 1944 gestart. Volgens documenten moest het station van Meeuwen begin september 1944 bemand worden door het Luftnachrichten-Regiment 223 (30s/LnRgt 223). In december 1944 is dat regiment ontbonden. Er zijn vermoedens dat het gebouw moest dienst doen als fundament en controlekamer voor de opvolger van de Freya en de Würzberg. We kunnen dat niet bevestigen.
De ‘bunker’ is geen betonnen maar wel een onafgewerkte bakstenen constructie met een plat dak. Vanwege het uitzicht kreeg het bouwwerk van de lokale bevolking de naam ‘Bunker’ en de straat kreeg dus pas na de oorlog de naam ‘Bunkerstraat’. Vermoedelijk werd het niet in gebruik genomen door het snelle verloop van de bevrijding. Na de oorlog is het gebruikt als woning en kwam het ook leeg te staan. In 2012 was er sprake van afbraak maar zover is het niet gekomen. Toen we de locatie in december 2025 bezochten, merkten we dat ‘de bunker’ nu een onderdeel is van een woonhuis.
Bronnen
-De oorlogsjaren in Ellikom, Gruitrode, Meeuwen, Neerglabbeek, Wijshagen, 1940-1945.
Jaak Vaesen & Jean Bosmans, Heemkring De Reengenoten, Meeuwen, 2004
– https://kaart.onderderadar.be/?relic=64feaa08-bab6-4802-af4d-b75324a59e96
Philip Moreau, VéMiWi
-Heemkundige Kring Peer
-Luchthelden boven Peer. Overzicht vliegtuigcrashes tijdens WOII in Peer. Marco Jacobs. Heemkundige Kring Peer, 2024.
-Jempy Jegers
