De grondplaat van deze Splitterbox op het Grimbergse vliegveld is origineel, de wallen daarrond zijn zo goed mogelijk gereconstrueerd en geven een duidelijk beeld van de stalling van de vliegtuigen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
In september 1939 werd in Grimbergen gestart met de aanleg van het militaire reservevliegveld. Het was weinig meer dan een geëgaliseerd stuk grasland met een rudimentaire omheining. Bij de invasie van België werd het enkele dagen gebruikt door de Belgische Militaire Luchtvaart maar het veld viel al snel in handen van de Duitse bezetter die het verder uitbreidde en voorzag van gepaste infrastructuur. Er kwamen vaste posten met luchtafweer, enkele barakken en ook bakstenen gebouwen voor het personeel, vliegtuigloodsen, waterleiding, enz. Aan de buitenkant waren de houten vliegtuigloodsen beschilderd als waren het woonhuizen.
Op het vliegveld bouwden de Duitsers een dertigtal houten loodsen. De RAF-Wings die het veld overnamen op 4 september 1944 zouden die hangars vrijwel niet gebruiken. Toen de burgerluchtvaart het veld in 1946 in gebruik nam, stalden sommige piloten hun sportvliegtuigen wel in deze houten Luftwaffe-loodsen. Ze waren echter doodversleten en tijdens een stormnacht vielen houten planken en balken op de sportvliegtuigen. Al snel viel de beslissing om in Grimbergen moderne bakstenen en betonnen loodsen te bouwen voor de sportvliegerij en de opleiding.
Maar tijdens de oorlogsjaren waren er niet alleen de gesloten houten loodsen. De Reichsarbeitsdienst (RAD) bouwde ook Splitterboxen die de vliegtuigen zo goed mogelijk beschermden tegen luchtaanvallen en bombardementen. Vijf Splitterboxen stonden langs de Oyenbrugstraat, een tiental in de buurt van de Humbeeksesteenweg en nog een nabij de Lintkasteelstraat.
Elke Splitterbox werd gebouwd rond een T-vormige betonnen plaat. Daarrond bevond zich een U-vormige aarden wal. De omwalling was versterkt met een houten bekisting en met een massa zandzakken. In de Splitterbox stonden houten constructies waarover camouflagenetten waren gespannen die tot over de aarden wallen reikten. Dankzij deze netten waren de vliegtuigen minder zichtbaar voor vijandige vliegtuigen. Bomscherven (‘Splitters’) drongen doorgaans niet door de aarden wallen die de vliegtuigen in de Splitterbox beschermden.
In september en oktober 2024 werden tijdens werken in het kader van het
landinrichtingsproject Maalbeekvallei Grimbergen verschillende relicten van het militaire vliegveld uit de Tweede Wereldoorlog blootgelegd. Deze vondsten werden door David Depraetere (erkend archeoloog in dienst van VLM) gemeld aan het Agentschap Onroerend Erfgoed.
De vondsten betreffen een betonnen T-vormige plaat van een Splitterbox, een deel van een toegangsweg naar een Splitterbox en een stuk van een weg tussen twee Splitterboxen. De toegangsweg kon in situ bewaard blijven. De delen van de weg die tussen twee Splitterboxen liep werden niet bewaard doordat op die plek de aanplant van bos werd voorzien.
De details van de opbouw van de verschillende lagen van de wegen werden door archeoloog David Depraetere prima gedocumenteerd. Interessant is wel dat zijn deskundig verslag perfect past bij getuigenissen van omwonenden. Zij spraken ons voortdurend van coke-as die van de nabijgelegen ‘Cokeries du Brabant’ naar het vliegveld moest vervoerd worden en ook van grote hoeveelheden breuksteen.
Bij het vrijmaken van de T-plaat ontstond het idee om deze te integreren in het nieuwe Oyenbrugpark, een idee dat ook de gemeente Grimbergen zeer genegen was. Aan de hand van onder meer foto’s die tijdens de Tweede Wereldoorlog van de bouw van Splitterboxen zijn gemaakt, is het geheel opnieuw opgebouwd. De ‘zandzakken’ werden met natte beton gevuld. Zo blijft de vorm achter als ooit de jutte zou wegrotten (naar analogie met bijvoorbeeld de Dodengang in Diksmuide). Er werden ongeveer 2.500 zakjes gevuld. De kern van de Splitterbox werd opgevuld met ‘stabilisé’ zodat het gewicht gedragen kon worden. Het hout is Azobé (tropisch hout) wat een enorme dichtheid heeft en dus niet rot wordt. De betonnen plaat heeft VLM netjes gereinigd, die moest slechts beperkt hersteld worden. Het is de bedoeling om op de plaat het profiel te tekenen van een Dornier Do 17 zodat bezoekers zich een idee kunnen vormen van de omvang van het vliegtuig in de Splitterbox.
VLM-medewerker Stan Forier maakte tijdens zijn vrije uurtjes bovendien een knap model van de Splitterbox. In de Splitterbox plaatste hij een Dornier Do 17 van Westa 26, een meteo-eenheid die op Grimbergen was gebaseerd. Zijn maquette is zeer waarheidsgetrouw en toont onder meer de palen binnen in de loods waarop de camouflagenetten waren bevestigd. Een uil, het symbool voor Westa 26, is op de romp van de Dornier geschilderd. Aan de zijkant van de romp is ook een apparaat zichtbaar dat gegevens moest verzamelen over de buitenlucht, interessant voor de meteorologen aan boord van het vliegtuig en voor hen die de data na de landing moesten analyseren.
Tijdens de Open Monumentendag van 2025 is het model van Stan te bewonderen in een van de Hardy-vliegtuigloodsen.
Bij de Splitterbox staat ook een informatiebord.
Bron
Vliegveld Grimbergen, van aanleg tot White Tie. 1939-1946. Randy Buelens en Frans Van Humbeek, Uitgeverij Bonte, Brugge, 2024
Vlaamse Landmaatschappij (dank aan het hele team!)
Eigen archief
Dank aan Chantal Lauwers (Schepen Leefmilieu) en Hilde De Stordeur (Dienst Omgevingsbeleid).
