De gedenkplaat in Emines is een goed bedoeld initiatief. Ze maakt spijtig genoeg geen melding van de precieze toestellen die hier zijn neergekomen. Ook de vermelding ‘9 vliegeniers’ roept heel wat vragen op.
Het is niet zo simpel om het verhaal achter de gedenkplaat te ontrafelen. De gedenkplaat is in 1994 opgehangen ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van de bevrijding.
Volgens ons onderzoek kwamen twee Lancasters die getroffen waren door Amerikaans luchtafweer (friendly fire) op 1 januari 1945 neer in Emines. Beide bommenwerpers hadden als opdracht de spoorweginfrastructuur bij Vohwinkel (Noordrijn-Westfalen, Duitsland) te bombarderen en stortten rond 20 uur neer in Emines.
–De Avro Lancaster I NG332 IL-D van 115 Sqn RAF was op 1 januari 1945 vertrokken met als doelwit Vohwinkel. Om 16.10 uur verliet de bommenwerper de basis RAF Witchford (Cambridgeshire, UK). Friendly fire, Amerikaans luchtafweer, raakte het toestel op de terugweg en het crashte om 20.10 uur op de velden gekend als Hazoir, bij de Ferme de Seumoy (Rue de Seumoy 1, Rue du Seûmoi op Google Maps). Het ‘Report on flying accident or forced landing not attributable to enemy action’ schrijft inderdaad dat het toestel op het grondgebied van Emines is neergekomen. De landbouwgrond was eigendom van Jean Van Marsenille.
De Lancaster ontplofte op de grond, de weinige resten van lichamen konden niet geïdentificeerd worden. In de veronderstelling dat er zeven bemanningsleden aan boord waren, werden ook zeven kruisen geplaatst. F/O Booth, het achtste bemanningslid, kreeg pas later een grafsteen. Op 21 februari 1945 werd zijn identiteitskaart teruggevonden, vermoedelijk zijn ook van F/O Booth geen identificeerbare resten gevonden. Sommige bronnen vermelden evenwel dat hij een tijdelijk graf kreeg nabij de boerderij Seumoy maar dat wordt door officiële documenten en door een getuige tegengesproken.
Bemanning:
Squadron Leader (Pilot) Anthony Alan Frank Mills, RAFVR, (†)
Pilot Officer (2nd Pilot) Joseph Darcy Keith Sterling, RNZAF, (†)
Sergeant (Flight Engineer) Charles David Bassett, RAFVR, (†)
Flight Sergeant (Wireless Operator / Air Gunner) John Edward Willoughby Fenwick, RAFVR, (†)
Flying Officer (Bomb Aimer) Joseph Donald Booth, RAFVR, (†)
Pilot Officer, Gordon David Long, RAAF, (†)
Pilot Officer (Air Gunner) Earl Donald Mathison, RCAF, (†)
Pilot Officer (Air Gunner) John William McLeod, RCAF, (†)
De acht gesneuvelden rusten op het Leopoldsburg War Cemetery.
–De Avro Lancaster Mk I PB768 XH-B van 218 (Gold Coast) Sqn RAF was op 1 januari 1945 om 16.06 uur vertrokken van RAF Chedburgh (Suffolk, UK). Boven het doelwit Vohwinkel werd de Lancaster geraakt door Duits luchtafweer, de binnenste bakboordmotor viel uit door schade aan de brandstoftoevoer. Bij de terugkeer naar de UK werd het toestel nog twee keer beschoten door het Amerikaanse luchtdoelartillerie. De Lancaster vatte vuur en de bemanning kreeg het bevel om te springen. Voor zes van de zeven bemanningsleden kwam het bevel te laat. Het toestel stortte rond 20 uur neer in Emines, op velden voor het schoolgebouw, een gebied gelegen tussen het park Visart van het Kasteel van Emines, de begraafplaats en de kerk van Emines.
Bemanning:
Flying Officer (Pilot) Robert Garfield Grivell, RAAF, (†)
Sergeant (Flight Engineer) Leslie Peckett, RAFVR, (†)
Flight Sergeant (Navigator) Hugh Clements, RCAF, (†)
Flying Officer George Ingram, RCAF, gewond
Sergeant (Wireless Operator / Air Gunner) Kenneth Bennett, RAFVR, (†)
Sergeant (Mid-Upper Gunner) Edward Percival Buttrum-Gardiner, RAFVR, (†)
Sergeant (Rear Gunner) Royston Elvin Keel, RAFVR, (†)
F/O George Ingram kon zijn parachute gebruiken en kwam neer in het bos van Mauroule, ten zuiden van Emines bij St Marc, tegenover het fort van Emines.
De omgekomen bemanningsleden werden begraven op de tijdelijke Amerikaanse militaire begraafplaats in Fosse, waarna hun stoffelijke resten werden overgebracht naar het Leopoldsburg War Cemetery.
-En wat met de Mosquito die op de gedenkplaat is vermeld? Misschien verwijzen de initiatiefnemers van de gedenkplaat naar de de Havilland DH.98 Mosquito Mk VI NT231 SB-U van 464 Sqn RAAF? Die was op 1 januari 1945 om 01.40 uur vertrokken van RAF Thorney Island (Hampshire, UK) voor een nachtelijke infiltratiemissie boven de Ardennen. In de gevechtszone moesten ze transporten, tanks en Duitse troepen aanvallen. Volgens sommige bronnen stortte de Mosquito neer in de buurt van Emines, de precieze oorzaak is onduidelijk.
Bemanning
Pilot Officer (Pilot) Irvine Clifford Bradley, RCAF, (†)
Flight Sergeant (Navigator / Wireless Operator) Edward Owen Bule, RAFVR, (†)
De twee gesneuvelden rusten op het Heverlee War Cemetery.
Volgens onze research in het Canadees Nationaal Archief is de Mosquito echter neergekomen in Six-Planes, nu nog altijd een gehucht van Bièvre, en dus niet in Emines. Rest dan natuurlijk de vraag naar welke Mosquito wordt verwezen op de gedenkplaat.
–Getuigenis uit Emines
E. Stoffel, de oud-schooldirecteur van Emines, vertelde ons dat hij met zijn leerlingen een herinneringsproject over de neergehaalde toestellen had gerealiseerd. Zijn leerlingen waren toen gaan praten met enkele getuigen.
Fernand Herman schreef deze niet eerder gepubliceerde getuigenis neer over de crashes in Emines. ‘Twee grote Lancasters zijn neergestort in Emines. Eén op het platteland van Hazoir (nvdr. Lancaster I NG332 IL-D). Bilan: zeven doden, geen schade aan burgers of woningen. De andere (nvdr. Lancaster Mk I PB768 XH-B) is neergestort tegenover de kerk, tussen het kerkhof en het Visartpark. Ik heb hem letterlijk in de lucht zien ontploffen. De brokstukken liggen verspreid over tien hectare. De motoren zijn ondanks de strenge vorst diep in de grond terechtgekomen. ’s Ochtends was het een gruwelijk gezicht. Lichaamsdelen vermengd met vernielde stukken materiaal. … De balans: vijf doden en één overlevende. Tijdens het incident dachten mensen uit Emines een parachute te zien openen. Actief zoeken leidde tot de ontdekking van een overlevende met een gebroken been, die werd gevonden aan de voet van een boom in het bos van Mauroul. Deze enige overlevende is overigens genezen en keerde terug naar Engeland.’
Samengevat kunnen we stellen dat er geen negen maar wel veertien bemanningsleden sneuvelden in de twee Lancasters. Van de Mosquito ontbreekt elk spoor.
Bronnen
-Aviation Safety Network, Aircrew Remembered, CWGC, Find a Grave
-Bomber Command Losses, 1945
-Government of Canada, National Archives
-Luc Van Waeyenberge
-‘Eenvoudige aantekeningen van een vluchteling Ter lering van mijn kleinzoon. Geschreven in 1949’, Fernand Herman. Niet gepubliceerd.
Veel dank aan het team van Maison de la Mémoire Rurale de La Bruyère, https://mmrlabruyere.be
Jean-Claude Dujardin, Paul Debois, Emmanuel Stoffel en Philippe Soutmans.
