Luchtmachtbasis Koksijde, 29 september 2021. Wat een herinneringen komen er boven als ik de wachtpost van de kazerne “Adjudant vlieger Frans Allaeys” passeer: de Paaskampen van de Luchtcadetten eind jaren zestig en mijn opleiding aan het Militair Opleidingscentrum eind 1974. Maar de basis staat vooral bekend als de thuisbasis van het 40ste Search and Rescue (SAR) Squadron, dat van 27 september tot 1 oktober gastheer is van een belangrijke bijeenkomst van gespecialiseerde crews uit verschillende Europese landen. Op deze woensdag, die regenachtig was voorspeld maar gelukkig niet zo bleek te zijn, stond de afspraak gepland om de vliegproeven van de “International Galileo Search and Rescue Meet 2021” bij te wonen, die dit jaar op één enkele dag plaatsvinden.
International Galileo Search and Rescue Meet 2021
De International Search and Rescue Meet is een oefening waarbij hooggespecialiseerde crews in zoek- en reddingsoperaties van verschillende Europese nationaliteiten samenkomen om ervaringen te delen en daaruit lessen te trekken om de operaties nog efficiënter, veiliger en sneller te maken.
Het evenement bestaat uit drie delen:
- Een academisch deel, een colloquium waarbij elke natie haar missies presenteert, variërend van reddingsacties op zee of in de bergen, haar vaardigheden, haar materieel en haar procedures.
- Moeilijke luchtproeven waarbij vaardigheden zoals precisie, snelheid, behendigheid en teamgeest van de crew op de proef worden gesteld.
- Een sportevenement test de cohesie van de crew, een belangrijke factor bij reddingsoperaties.
Aan het einde van de oefening krijgt het beste team de prestigieuze SAR-Meet trofee uitgereikt.
Een belangrijke organisatie
Het 40ste squadron van de Luchtcomponent is niet aan zijn eerste organisatie van een internationaal SAR-evenement toe. De laatste editie in Koksijde dateert al van 2016 en sindsdien heeft het squadron zijn Sea Kings ingeruild voor de NH90 NFH (Nato Frigate Helicopter) en is COVID voorbij gekomen. 2021 markeert ook het 60ste jaar van de zoek- en reddingsdienst van onze militaire helikopters, een extra reden om een belangrijk evenement te organiseren.
De organisatie van deze internationale bijeenkomst werd onder de verantwoordelijkheid van drie ervaren leden van het 40ste squadron geplaatst:
Majoor vlieger Ken De Feu neemt voor de eerste keer deel aan een SAR Meet. Voorheen piloot in het 17de squadron A109 op de luchtmachtbasis van Beauvechain, vervoegde hij Koksijde deze zomer en oefent hij de functie van uitvoerend officier (EXO) uit, directe assistent van de commandant van het 40ste squadron. Hij totaliseert 1.600 vlieguren op de Agusta A109BAi en is begonnen aan zijn conversie naar de NH90 NFH.
Commandant vlieger Valérie ‘Val’ Verkeyn is een ervaren SAR piloot/instructeur, met in totaal 3.100 vlieguren waarvan 950 uur op Sea King en 850 uur op de NH90 NFH. Ze bevindt zich op bekend terrein, aangezien de editie van 2021 de derde SAR-bijeenkomst in België is die ze organiseert. Als piloot heeft ze al deelgenomen aan verschillende SAR Meets, met name in Leeuwarden in 2009 waar ze met haar crew de SAR-prijs won.
Adjudant Brecht Vandecasteele is aan zijn 7e SAR Meet toe, waarvan drie in het buitenland. Hij totaliseert 3.360 vlieguren, waarvan 2.200 op Sea King en de rest op NH90. Zeer ervaren, fungeert hij als cabine-instructeur op de NH90.
GALILEO
De Europese Unie heeft nauw samengewerkt met deze bijeenkomst door Galileo te promoten in zijn “SAR”-aspect. Gelanceerd in het kader van een publiek-private samenwerking in 2001, maar volledig overgenomen door het Europees Ruimtevaartagentschap in 2007, is Galileo het Europese project voor een satellietnavigatie- en positioneringssysteem onder strikt civiele controle (in tegenstelling tot andere bestaande systemen die onder militaire controle staan) en biedt sinds 2016 diensten aan in maritiem, lucht- en landtransport, zoek- en reddingsoperaties, openbare werken, olieprospectie, landbouw, of gewoon geassocieerd met de auto of mobiele telefoon in het dagelijks leven. Het heeft ook tot doel de autonomie van de Europese Unie te garanderen ten opzichte van de Verenigde Staten en Rusland op dit strategische gebied, met name in militaire toepassingen. Het biedt geavanceerde mogelijkheden in vergelijking met die welke momenteel worden aangeboden door de Amerikaanse GPS of de Russische GLONASS, of het Chinese Beidou/Compass-project. De GPS, het bekende Amerikaanse militaire systeem, lijdt aan tal van beperkingen op de nauwkeurigheid van de positionering, de betrouwbaarheid of de continuïteit ervan (positionering kan onmogelijk zijn in bepaalde delen van de wereld en/of op bepaalde momenten, om technische en/of politieke redenen).
Sinds de verklaring van initiële diensten in 2016 heeft Galileo een zoek- en reddingsdienst (SAR) geleverd, gebaseerd op transponders die op de satellieten zijn geïnstalleerd. Galileo presenteerde tijdens de bijeenkomst uiterst nauwkeurige commerciële bakens waarvan de dienst gratis is. De SAR-dienst is geïntegreerd in het Cospas-Sarsat-programma, een systeem voor het detecteren van noodwaarschuwingen en het verspreiden van informatie via satellieten, beter bekend voor het detecteren en lokaliseren van noodbakens geactiveerd door vliegtuigen, schepen of wandelaars in nood. Er is geen betere demo van de precisie van het systeem dan een recente missie. In de nacht van 12 september 2021 werd de NH90 van de basis Koksijde ingezet om een noodbeacon te zoeken dat al enkele uren actief was diep in de Ardennen. Het baken werd opgevangen door de SARSAT en het SAR-team kon zeer snel een exacte positie en de aard van het noodbeacon bepalen. Na ongeveer 50 minuten vliegen bereikte de crew het zoekgebied. Het was een immens bosrijk gebied dat het overvliegen ’s nachts zeker niet gemakkelijk maakte. Zeer snel kon de zeer nauwkeurige positie worden bepaald. Ter plaatse was vuur zichtbaar. Na het zoeken naar een opening tussen de bomen, werden een reddingsduiker en een verpleegkundige vanaf 150 voet tussen de bomen neergelaten om de situatie te controleren. Het bleek een groep jongeren te zijn die online een reddingsvlot hadden gekocht en het baken hadden geactiveerd. Dit werd uitgeschakeld en meegenomen door de crew. Een missie die gelukkig goed afliep.
Door de Galileo SAR Meet 2021 te ondersteunen, vernieuwt en bevestigt de EU haar engagement om operationele zoek- en reddingsteams te betrekken bij de definitie van de evoluties van diensten, om de functionaliteiten te bieden die ze nodig hebben om hun missies op de veiligste en meest efficiënte manier uit te voeren. Galileo biedt positionerings- en navigatiediensten aan bijna drie miljard gebruikers.
Een helaas gereduceerde deelname
De editie van 2021 had moeten rekenen op een zeer diverse en aanzienlijke internationale aanwezigheid met 13 bemanningen, 9 helikopters en 12 vertegenwoordigde landen (namelijk Nederland, Duitsland, Italië, Noorwegen, Finland, Groot-Brittannië, Cyprus, Tsjechië, Griekenland, Zweden, Frankrijk, Slovenië en uiteraard België). Maar operationele beschikbaarheid en de Covid-crisis zorgden ervoor dat 7 landen afzagen van het mobiliseren van bemanningen en helikopters gedurende een week, hoewel de meeste ‘verhinderde’ landen wel waarnemers hadden gestuurd. Alleen de Duitsers met twee helikopters, de Tsjechen met één toestel en de Noren met een machine hadden de reis gemaakt. Onze noorderburen werden vertegenwoordigd door een civiel team van NHV Nederland dat de SAR in Nederland verzorgt.
Behendigheids- en precisieproeven
De luchtproef bestaat eerst uit precieze navigatie in het binnenland. Maar om de zaken ingewikkelder te maken, moeten de bemanningen details spotten op markante punten van het parcours (bijv. het aantal ramen op een bepaald gebouw). Bij SAR-operaties, die altijd met spoed gebeuren, is navigatieprecisie cruciaal om mensen in nood te vinden. Vervolgens een “bombardement” op een gronddoel met zandzakken. Tot slot een proef van behendigheid en coördinatie bij het takelen, waarbij de bemanningen zo snel mogelijk een verzwaarde emmer door obstakels moeten loodsen en, uiteindelijk, met een haak een flare moeten pakken die een noodrooksignaal activeert. Hiervoor wordt een teamlid via een lier neergelaten om de piloten te begeleiden.
De piloten hebben een beperkt zicht naar beneden en zien de emmer niet en zijn dus afhankelijk van de aanwijzingen van de lieroperator en de teamgenoot die op de grond is neergedaald. Elk contact van de emmer met de grond levert een straf op. Dit alles met een aanhoudende wind in rukwinden van meer dan 60 km/u onder het toeziend oog van een jury bestaande uit voormalige piloten en SAR-teamleden.
De teams
De Noren, zeer verwacht, kwamen met de prachtige Leonardo AW101 SAR Queen, recentelijk in dienst genomen ter vervanging van de Sea Kings. Gevestigd in Sola, opereert het 330 Sqn van de Luftforsvaret (Noorse luchtmacht) de eerste zes AW101’s sinds september 2020.
De Tsjechen stelden een bemanning op die vloog met een PZL-Swidnik AW-3A Sokol, gebaseerd op de Mil Mi-2 Hoplite. Niet de meest recente, de eerste werden in 1990 geleverd, maar goed uitgerust met moderne instrumenten, het is een Poolse multifunctionele tweemotorige helikopter die zijn waarde nog heeft bewezen tijdens overstromingen in 2020. Het Tsjechische SAR-team, verbonden aan de 24 Air Transport Wing van Praag -Kbely, maakt deel uit van het 243e helikoptersquadron dat als missie heeft personeel te vervoeren, maar vooral medische evacuatie en SAR.
De Duitsers kwamen met twee toestellen. De MFG 5 van de Bundesmarine zette een eerbiedwaardige Westland Sea King Mk41 in, een legendarisch toestel. Deze eenheid, gevestigd in Nordholz, bereidt zich voor op de overgang naar de NH90 NFH “Sea Lion”, waarvan 18 toestellen worden verwacht in 2022.
De Bundeswehr had een gloednieuwe Airbus Helicopters H145 LUH SAR gedetacheerd. De H145 is de militaire versie van de EC-145, 7 toestellen van dit type zijn in 2020 in gebruik genomen in de SAR-eenheden ter vervanging van de Bell UH-1D.
Nederland heeft zijn SAR-dienst uitbesteed aan een civiele organisatie, Noordzee Helikopters Vlaanderen (NHV), die deelnam aan het evenement met een AS-365N3 Dauphin. NHV, met hoofdkantoor in Oostende, is een Belgische groep gespecialiseerd in helikopteroperaties, vooral actief in de oliesector. Haar activiteiten zijn gediversifieerd, variërend van helikopteroperaties, training, onderhoud, ook voor rekening van andere operatoren. NHV is aanwezig in zowel Europa als West-Afrika met 600 medewerkers en opereert 58 helikopters voor onder meer het vervoer van personeel en materieel naar off-shore platforms, de bewaking van windmolenparken en SAR-operaties. Haar gevarieerde en moderne vloot omvat voornamelijk helikopters van Airbus en Leonardo van verschillende types, aangepast in grootte en prestaties aan de behoeften. Dit verklaart waarom de Dauphin die aanwezig was op de SAR Meet in België is geregistreerd, hoewel deze opereert in Nederland, voornamelijk in de regio Rotterdam.
Last but not the least, het 40ste squadron had twee teams met NH90 NFH’s opgesteld. Een derde bemanning zorgde uiteraard voor de 24/7 operationele permanentie.
Na afloop van de oefeningen werd het Duitse team van MFG 5 als winnaar uitgeroepen en ging het met de felbegeerde SAR Award naar huis. Een geweldige prestatie en een glorieus afscheid van de “oude” Sea King, die zijn laatste optreden had op een SAR.
Deze SAR Meet was een gelegenheid om bemanningen te eren die risico’s nemen om levens te redden. Na alle inspanningen om een aantrekkelijk panel samen te stellen, waren de afzeggingen zeker een teleurstelling voor de organisatoren en de vele “spotters”, maar dit deed niets af aan de kwaliteit van de uitwisselingen en demonstraties. Bovendien, tussen twee zeer natte fronten door, zorgde de opklaring na de regen voor een mooie lichtinval voor de vele fotografen die het ballet van de helikopters kwamen bijwonen. Dank aan de PR-teams van Comopsair en het 40ste squadron voor de organisatie van de dag.
