Bevekom, 20 juli 2021. Enkele dagen geleden werd België getroffen door catastrofale overstromingen, met aanzienlijke menselijke en materiële verliezen tot gevolg. Met een minuut stilte ter nagedachtenis aan de vele slachtoffers van de ramp van het voorgaande weekend en de Brabançonne, gespeeld door de Koninklijke Muziek van de Luchtmacht, opende de inhuldigingsplechtigheid van de Spitfire-gedenksteen in het 1st Wing Historical Center (1WHC), in aanwezigheid van een select gezelschap van vooraanstaande gasten, oud-piloten, sponsors, donateurs, vertegenwoordigers van de basis van Bevekom en de squadrons 349 en 350, en de vrijwilligers.
Een levensgrote replica
« Yes we can ». Met deze woorden herinnert Guy Van Eeckhoudt, Voorzitter van het 1WHC, aan het ontstaan van dit ambitieuze project, gelanceerd in 2019 tijdens een bijeenkomst van oud-piloten, waaronder Jan Van Den Briel, voor wie de Spitfire, en in het bijzonder de Mk 14, de “absolute top” van de jagers blijft die hij in zijn carrière heeft gevlogen. De ouderen zullen zich herinneren dat de basis een “hybride” exemplaar van de Spitfire Mk 14 (bestaande uit de romp van de RN201 /SG-31 en de vleugels van de RM916/SG3) op een zuil had staan op het domein van de Chise, maar deze werd in april 1990 aan Engelsen overgedragen en vliegklaar gemaakt.
Aangezien een authentieke Spitfire financieel onbereikbaar was, werd het idee gelanceerd om bij het Engelse bedrijf “GB Replicas” in Catfield een levensgrote replica aan te schaffen, zodat dit iconische vliegtuig eindelijk deel zou uitmaken van de collecties van het 1st Wing Historical Centre. Het project is om in het midden van het museum een replica op wielen te plaatsen van de Spitfire Mk 9, zoals deze vloog in Britse kleuren bij de 349 en 350 squadrons, twee squadrons die lange tijd in Bevekom waren gestationeerd. De Spitfire-replica, geleverd op 11 december 2020, is sindsdien met grote zorg behandeld door de vrijwilligers met het oog op de presentatie aan het publiek en de officiële inhuldiging van de gedenksteen ter nagedachtenis aan deze « moedige mannen die alles riskeerden voor de vrijheid en het legendarische toestel dat zij vlogen ». De replica is voorzien van alle klinknagels (+/- 100) en de cockpit wordt momenteel uitgerust met onder andere 3D-geprinte onderdelen zoals het « throttle quadrant », het vizier, het kompas, de magneetschakelaars… De lezer vindt de details van dit project in het artikel van Guy Viselé, dat deze maand gewijd is aan het 1st Wing Historical Center.
Een sobere ceremonie
Na deze tumultueuze Covid-periode vond op dinsdag 20 juli dan eindelijk de officiële inhuldiging plaats van de gedenksteen en de Spitfire. Na het eerbetoon aan de slachtoffers van de overstromingen bedankte de voorzitter van het 1WHC in het bijzonder de vrijwilligers die hebben meegewerkt aan de montage van de gedenksteen, waaronder Jean Gorderniaux, graficus en maquettebouwer, en Marcel Peeren, voormalig technicus bij de 1e wing, die op basis van de schema’s ontvangen van Johan Wolf, ontwerper van talrijke herdenkingsschema’s van F-16’s, de decoratie op het hoogteroer van een scharnierende F16, gemonteerd op een betonnen sokkel, hebben gerealiseerd.
Vervolgens sprak hij de eerste grote donateurs toe die het project onmiddellijk steunden en het de nodige geloofwaardigheid gaven om het te durven lanceren, namelijk Mevr. Mimi Solvay van Terhulpen, Z.D.H. prins Michel de Ligne, kolonel-vlieger, C.O. van het 9e squadron van Chièvres en zoon van Antoine de Ligne, oud-piloot van het 349e, Danny Cabooter, Voorzitter van het Stampe Vertongen museum in Deurne en bewaker van de legende van de Stampe SV4, Bernard Van Milders, Voorzitter/CEO van Flying Group, vertegenwoordigd door de heer Maes van zijn bedrijf, Generaal b.d. Van Caelenberge, voormalig « Chef van Defensie » en huidig voorzitter van de Vieilles Tiges van België, Generaal b.d. Michel Mandl (verhinderd). Ook aanwezig waren Generaal b.d. Wilfried De Brouwer, vice-voorzitter van de Vieilles Tiges, en Kolonel b.d. Marcel Vander Stockt, eveneens oud-Spitfire-piloot bij het 349e squadron.
De gedenksteen werd vervolgens onthuld door Jan Van den Briel, 92 jaar, voorzitter van de Spitfire Pilot Club en initiatiefnemer van het project samen met Guy Van Eeckhoudt. Deze laatste herinnerde de aanwezigen aan de « Mijlpalen » in de carrière van een van de laatste nog levende Spitfire-piloten van de Luchtmacht, die, zoals te verwachten, tegenwoordig op één hand te tellen zijn.
De bijeenkomst werd afgesloten met een vriendschapsdrank en de muziek van de Koninklijke Muziek van de Luchtmacht, die onder andere het volkslied van het 349e squadron ten gehore bracht.
Jan Van Den Briel, Spitfire-piloot
Jan Van Den Briel is een van die veteranen die het waard is om te ontmoeten, want hun enthousiasme is intact en hun anekdotes over het begin van onze naoorlogse Luchtmacht zijn talrijk. Jan wordt geboren in Boom in juli 1929. Na de oorlog begint hij een carrière als luchtverkeersleider bij het Ministerie van Verkeer, wat hem de mogelijkheid geeft om in de VS een opleiding te volgen en te beginnen met vliegen op een Piper Cub L-4H. Als kandidaat reserveofficier tijdens zijn militaire dienst wordt hij ingedeeld bij een luchtafweerartillerie-eenheid en draagt hij het « kakikleurige » uniform, wat hem veel spot oplevert tijdens zijn periode als leerling-piloot in de 122e promotie van de Luchtmacht in januari 1952. (https://www.youtube.com/watch?v=w6rbiEq58nI).
Na zijn opleiding aan de E.P.E. in Gossoncourt op de SV-4B, voegde hij zich bij de E.P.A. in Brustem op de T-6 Harvard en Spitfire Mk9. Hij ontving zijn vleugels op 15 januari 1953 en vloog vervolgens 50 uur op de Spitfire Mk14 op de Jachtvliegschool in Koksijde. Hij bewaart uit deze periode een blijvende herinnering aan de Spitfire, die hij beschouwt als het jachtvliegtuig bij uitstek en dat hem zo heeft beïnvloed dat hij later, samen met Generaal Marcel Desmedt, de Spitfire Pilot Club oprichtte, die Belgische piloten verenigt die op Spitfires hebben gevlogen en waarvan hij de huidige voorzitter is.
In mei 1953 gestationeerd bij het 349e squadron in Bevekom, vloog hij toen op de Meteor 8. Op 23 juli 1953 was hij, samen met zijn vriend Marcel Vander Stockt, een van de protagonisten van een « fighter sweep »-missie tijdens de grote NAVO-oefening « Coronet » die in een catastrofe had kunnen eindigen. Tijdens deze missie landden 12 Meteors van het 349e « in extremis » met brandstoftekort op de pas in gebruik genomen korte piste van 900 meter van de luchthaven van Trier (BRD), nadat ze te ver waren doorgedrongen in « vijandelijk » gebied en verdwaald waren geraakt boven de wolkenlaag (zie https://www.vieillestiges.be/files/vtb-magazines/3-2013.pdf). In 1956 volgde hij de Fighter Leader Course bij het 29e squadron en werd instructeur in Brustem. Hij verliet de Luchtmacht in 1958 om een lange carrière bij Sabena te beginnen, die hij in 1982 afsloot als gezagvoerder op een Boeing 737. Hij bereikte de graad van luitenant-kolonel in de reserve bij de Luchtmacht.
Een zeer interessante ontmoeting die mij de gelegenheid gaf om Jan’s geheugen te raadplegen om informatie te verkrijgen die ik al heel lang zocht en die alleen een veteraan uit het begin van de « jaren vijftig » mij kon geven, namelijk de kleur van de luchtdoelen die door de Mosquito TT’s van de Jachtvliegschool werden gebruikt.
Dit is een goed afgerond project dat zeker nog andere aankondigt. Wie weet, waarom geen CF-100? Met het dynamisme dat heerst bij de Golden Falcon, niets lijkt onmogelijk.
Mijn dank aan Jan Van Den Briel, Guy Van Eeckhoudt, Serge Bonfond, Marc Nuyens, Françis Van Cutsem.
Tekst: Bob Verhegghen
Foto’s: 1st Wing Historical Center, R.Verhegghen
