Aerodrome de Namur, 6 december 2019. Door artikelen te schrijven voor je favoriete internetmagazine kun je interesse hebben in zeer gevarieerde onderwerpen, maar ook om zeer verrijkende mensen te ontmoeten. Vanavond heb ik een afspraak met Jean-Marie Degolla, een Franstalige zweefvliegerpiloot met benen. Naast de levensles (dit is de eerste keer dat ik wordt geconfronteerd met de realiteit van deze handicap), is het ook een gelegenheid om een ander facet van glijden, “handvlucht” of “hoe te vliegen met je handen” te ontdekken.
Vliegen als je geen gebruik van je benen hebt… het is mogelijk!
Veertig jaar lang heeft de aanpassing van vluchtcontroles in alle handleidingen mensen met onderste ledematen in staat gesteld om te kunnen vliegen met dezelfde veiligheidsnormen als een normaal vliegtuig. Het begon met de passagiersvliegtuigen, het eerste vliegtuig dat aldus uitgerust en gecertificeerd was, een Morane-Saulnier-rally, die in 1974 in Les Mureaux, in Frankrijk, was. Soortgelijke initiatieven zijn natuurlijk genomen in andere landen zoals Duitsland, Groot-Brittannië en de VS. Daarna volgde de bewerkingen van de orders voor de Ulms en de zweefvliegtuigen.
Het zal nodig zijn om tot mei 2009 te wachten tot een eerste Belgisch vliegtuig in de Ursel en 2011 Flying Club is uitgerust om de eerste zweefvliegtuig met een Malonnier in Maubray te zien arriveren.
Een Malonnier… Wat is er?
Om met een vliegtuig te kunnen vliegen, moet je op de verschillende assen kunnen handelen. Als de toonhoogte en de rol worden bestuurd dankzij een bezemsteel (de stok die op de vinnen en het roer inwerkt), vereist de gieras dat hij op het roer inwerkt, traditioneel wordt gecontroleerd door de werking van de benen op de pedalen van het roer. Dus wat als je je benen niet gebruikt en maar twee handen hebt?
In vliegtuigen bestaan er ook verschillende soorten configuraties gezien het bestaan van een gasklep. Voor zweefvliegtuigen is de configuratie altijd hetzelfde (behalve op sommige gewijzigde zweefvliegtuigen in Oostenrijk of het systeem is aangesloten op de stick). Net zoals de koppelingen en gaspedalen zijn aangepast aan het stuur in de auto’s, vervangt de Malonnier, dwz een handmatig roer, de voetbediening en wordt links in de cockpit bevestigd. Bovendien wordt de wijzer die vervolgens wordt gemobiliseerd voor het beheer, de actiehendel op de luchtremmen gekerfd met een kliksysteem om deze in de gewenste inkeping te kunnen plaatsen. Het principe is identiek, alleen de coördinatie van de ledematen verandert in conjugatie van het handvat met de Malonnier. Dus om rechtsaf te slaan, moet je de Malonnier terugbrengen terwijl je de stok naar rechts kantelt en vice versa.
Deze aanpassingen zijn meestal ‘verwijderbare kit’, gemakkelijk verwijderbaar, maar kunnen ook worden gerepareerd. Zoals in de luchtvaart moeten deze wijzigingen gecertificeerd zijn en het aantal aldus goedgekeurde zweefvliegtuigen geen legio. Tot op heden bestaan er vaste aanpassingen voor de verschillende versies van de Grob Twin Astir, de Schempp-Hirth Duo Discus (voor en achter) en de SZD-54 Perkoz te verwachten bij het bestellen. De Schleicher ASK 21 kan direct worden uitgerust tijdens de bouw, maar heeft ook een goedgekeurde ‘refortable’ uitneembare kit. Bij eenzitters kunnen de discus, de LS 7 en de Jonker JS3 met de constructie worden uitgerust, de Centrair Pégase heeft een verwijderbare kit. In motorgliders kunnen de SF25 en de Pipistrel Taurus tijdens de bouw worden uitgerust met een Malonnier.
De ‘Handflight Fonds’ en de P4 School van de Royal Tournai Air Club (RTAC)
Tot 2009 werden in België geen vliegtuigen uitgerust om vluchten naar paraplegische piloten toe te staan. 8 mei van dat jaar werd opgericht binnen de Koning Boudewijnstichting The Handflight Fund (www.handflight.be) die tot doel heeft de verschillende luchtvaartdisciplines toegankelijk te maken voor mensen met onderste ledematen. Een eerste project dat in 2008 werd gestart, materialiseert zich in de Ursel Aero-Club met de aanpassing van de Piper PA 28 OO-VFR.
In 2010 lanceerde het RTAC-bestuur het ‘P4-project’ (voor Glider voor Paraplegie Pilots) en verworven met financiële hulp van het Handflight Fund, sponsors en gulle donoren Een ASK-21 kan worden uitgerust met een ‘Slooper’ in kitvorm. De investering beperkt zich niet alleen tot de machine omdat de club ook zijn infrastructuur aanpast om zijn gasten te verwelkomen met beperkte mobiliteit. De financiële investering is zwaar, ongeveer € 70.000, en het is een ‘gedurfde’ weddenschap. In 2011 vond een eerste cursus van de nieuwe ‘P4’-school van de Doornaisian Club plaats met drie studenten, een Franstalige en twee Nederlandstalige. In 2012, een van deze, Hans Claes, al piloot maar na een ongeluk na een ongeval, zijn rijbewijs terugkrijgt. Een tweede piloot, Nino Peeters, herstelde in 2014 ook zijn verloren rijbewijs met het gebruik van zijn benen. De maximale betrokkenheid van alle clubleden is vereist tijdens de vluchtdagen en we kunnen de RTAC alleen maar feliciteren met het voltooien van dit altruïstische project met leden die nog aan het werk zijn om hun vrienden te helpen met afgetrokken mobiliteit op de baan.
De Ask 21 van de RTAC werd in ons land zeer snel gevolgd door een nieuwe Schempp-Hirth Duo Discus XL (Turbo) Glider, aangepast voor prestaties, gekocht door de Albatros Club in Kiewit (Hasselt). De aanpassing aan de volledig handmatige voor- en achtervlucht, die ongeveer € 13.500 bedraagt, wat bijdraagt aan de prijs van het zweefvliegtuig zelf boven € 110.000, moet worden gepland voor dit type zweefvliegtuig dat niet kan worden ‘retrofitted’. Het D-KDXL Discus Duo werd in maart 2012 afgeleverd aan de club.
Een doorzettingsvermogen dat loont
Maar laten we teruggaan naar het P4-project, dat ondertussen de P4-school en onze vriend Jean-Marie is geworden. Onze vriendelijke Namurois onderscheidt zich van Hans en Nino, over wie we het hierboven hadden gesproken in die zin dat hij nog nooit had geloodst voordat hij begon met glijden. Altijd geïnteresseerd in de luchtvaart, een auto-ongeluk in 1985 dat hem het gebruik van zijn benen beroofde ‘zet hem op de grond’. De jaren gaan voorbij, maar Jean-Marie laat zich niet verslaan. Hij is actief in de Franstalige Handisport League en was voorzitter van de Rolling Lions, een Franstalige handbikeclub met een sportieve roeping op hoog niveau. Zijn interesse in de luchtvaart verscheen in april 2014 weer toen hij hoorde dat de RTAC in augustus een cursus organiseert die openstaat voor mensen met benen met een handicap. Een ‘ontdekkingsvlucht’ naar Temploux, en een andere naar Maubray, op de aangepaste Ask 21, om hem te overtuigen om het avontuur te proberen. Vastbesloten om te leren vliegen, begon Jean-Marie op 18 augustus met haar training tijdens de zomercursus georganiseerd door RTAC.
1eter Augustus 2015, precies 30 jaar na zijn ongeluk, voert Jean-Marie zijn 1 uiteter lier solo. Zeer gemotiveerd en volhardend, behaalde hij 13 maanden later zijn rijbewijs als zweefvliegerpiloot (met beperking AHL, ‘alleen geldig met goedgekeurde handbedieningen’). Hij behaalde zijn overwinning van 1.000 miljoen op 6 mei 2016. In het jaar 2019 behaalde hij zijn 5 uur en behaalde hij zijn ‘passagenger carry’-kwalificatie. Hij sluit het jaar af met 236 vluchten en 155 uur in zijn vluchtlogboek, waaronder 84 als PIC (Pilot in Command).
Hij was al aanwezig op Europese bijeenkomsten van ‘handilight’ en nam ook enthousiast deel aan de organisatie van de 1e Internationale Dagen van ‘Cap Envol’, een bijeenkomst van Europese gehandicapte piloten georganiseerd door de Franse Federatie van Vliegtuigen (FFVP). In 2019 vertegenwoordigde hij actief België met Ask 21 en een RTAC-instructeur bij de rally die plaatsvond in Ubaye Aerodrome, Barcelonnette, van 29 juni tot 5 juli.
Een gevoel van autonomie en herontdekte vrijheid…om te delen
Zo blij dat hij tegenspoed heeft kunnen overwinnen en een zekere vorm van vrijheid en autonomie heeft hersteld, worstelt Jean-Marie om het P4-concept te promoten en de weg vrij te maken voor andere metgezellen in ongeluk. Sinds de oprichting heeft de P4-school in totaal een tiental gehandicapte piloten gehad die een opleiding hebben ondergaan. Ze begonnen maar niet met deze training, of ze stopten om verschillende redenen met vliegen, of ze vertakten zich naar ULM of General Aviation. Jean-Marie is momenteel een van de twee gehandicapte zweefvliegpiloten uit de onderste ledematen die nog steeds actief zijn op de P4-school. Maar als hij zijn enthousiasme behoudt, maakt hij zich niettemin zorgen over deze situatie omdat de mobilisatie van een beginnerszweefvliegtuig met een bevestigde piloot het vermogen van de club om nieuwe en of zelfs geldige coureurs te trainen, beperkt. Vroeg of laat wordt de behoefte aan een zweefvliegtuig met één zitplaats gevoeld.
Om manieren van herstel te onderzoeken en de bestaande mogelijkheden te maken, beter bekend, heeft het bestuur van FCFVV een commissie opgericht onder voorzitterschap van Jean-Marie. Naast de persoonlijke motivatie die moet worden bewaard, de algemene onwetendheid van glijden en de gebruikelijke beperkingen, moeten andere redenen voor deze schijnbare desinteresse worden gezocht in de onwetendheid van de toegankelijkheid van deze discipline voor gehandicapte piloten van de onderste ledematen en aangezien hij weinig weet, dat Een schoolbeurs voor deze verlamde (en soortgelijke) studentpiloten, in de orde van 1.100 €, kan onder voorwaarden worden toegekend door het Handflight Fund. Er is ook de kwestie van de beschikbaarheid van zweefvliegtuigen die zijn uitgerust met Malonniers, met name eenzitters, en een grotere verscheidenheid aan locaties. Het is een lange kruistocht waar financiering de pezen van de oorlog blijft. Dit zijn moeilijke vragen om op te lossen en er zijn veel mogelijkheden om te verkennen. In afwachting van toekomstige ontwikkelingen, blijft de P4-school de enige mogelijke optie om te leren vliegen ‘Ab initio’.
We maken gebruik van dit artikel om een beroep te doen op onze lezers: als je gehandicapt bent door de onderste ledematen en droomt van vliegen of mensen met deze handicap kent die willen leren vliegen, aarzel dan niet langer en neem contact op met de RTAC (https://tournai-air-club.eu/pilote-paraplegie-2/). ‘Discovery’-vluchten zijn mogelijk om het virus te inoculeren. We wachten daar op je omdat er dit seizoen verschillende cursussen zijn gepland!
Je kunt ook contact opnemen met Jean-Marie (jmdegolla@gmail.com) die met passie zal spreken over het gevoel van vrijheid dat tijdens de vlucht wordt aangetroffen, wat je niet zal overtuigen.
N.B: voor Onze English Stalige Lezers, Aarzel Niet OM Contact op te Nemen met de rtac, de Opleiding OK in het Nederlands Wordt Gegeven (www.handflight.be/zweefvliegen-basis-gpl).
Tekst: Bob Verheggen
Foto’s en bedankt: Jean-Marie Degolla, Guy Gildemyn, David Piron, Robert Verhegghen.
