Gingelom, 16 mei 2016. Op de grens van Vlaams- en Waals-Brabant ontdekken we met verwondering de voorkant van de Mirage 5 BA met registratie BA 27 in een ongerepte staat. Deze is eigendom geworden van Marcel “Celle” De Petter nadat hij een reeks avonturen heeft beleefd, en “reeks” is geen loos woord!
 | In mei 2016, de man achter het restauratieproject, Majoor Aviateur b.d. Marcel “Celle” De Petter voor de voorkant van de Mirage 5 BA 27. (JP Decock) |
Marcel De Petter is een voormalig Mirage 5-piloot bij de Luchtmacht die een onvoorwaardelijke liefhebber is geworden (zoals alle gepassioneerden, trouwens) van dit legendarische vliegtuig. De Mirage kende zijn grootste gloriedagen toen Jacqueline Auriol aan boord van een Mirage III het wereldrecord snelheid verbrak. Maar de reputatie van de Mirage als jager werd onthuld door de successen in luchtgevechten van Israëlische piloten tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967. Er waren nog vele andere heldendaden van dit inmiddels legendarische vliegtuig, ook in België, dat er 106 exemplaren van verwierf (63 eenzits aanvals-BA’s, 16 tweezits BD’s en 27 fotoverkennings-BR’s) op 18 februari 1968. Deze werden vanaf juni 1970 in dienst genomen bij de Luchtmacht.
 | De BA 27 bereidt zich voor op een landing in 1985; hij draagt het embleem van het 8e squadron van de 3e Tactische Wing (zilveren kip op blauw schild) aangebracht op de staartvin. (Archief JP Decock) |
Mirage-fanaat
Marcel “Celle” De Petter behoorde tot lichting 72B van de Luchtmacht. Na zijn opleiding op SIAI-Marchetti SF260M, Fouga CM170.R Magister en Lockheed T-33, begon hij zijn operationele omvorming op Mirage 5B bij het 8e squadron van de 3e Tactische Wing. Hij volbracht zijn eerste solovlucht op 13 mei 1974 aan boord van de BA 19, hetzelfde toestel waarmee Z.K.H. Prins Filip, de toekomstige Koning der Belgen, zijn eerste solovlucht op de Mirage in Bierset zou uitvoeren op 12 oktober 1982. Na een periode bij het 2e squadron van de 2e Tactische Wing in Florennes, werd Celle De Petter toegewezen aan het 8e squadron (met het embleem van de blauwe kip) van de 3e Tactische Wing in Bierset als instructeur op Mirage 5. Ironie van het lot, op 8 mei 1985, terwijl hij een formatie van vijf Mirages leidde en zelf de BA 19 bestuurde, dwongen motorproblemen hem tot een noodlanding in Gütersloh (Duitsland), maar tijdens de nadering werd het toestel onbestuurbaar en had Celle geen andere keuze dan zijn schietstoel te activeren; hoewel hij slechts relatief geringe fysieke problemen opliep, werd de BA 19 tot wrak gereduceerd. Deze verschrikkelijke ervaring leverde hem lidmaatschap op van de beroemde “Caterpillar Club”, lid nummer 3966, die alleen openstaat voor degenen die hun leven te danken hebben aan een Martin-Baker schietstoel.
 | De open cockpit onthult de conforme Martin-Baker MK10 schietstoel en de beweegbare “muis” (conus in de luchtinlaat) om de luchttoevoer naar de straalmotor te moduleren afhankelijk van de snelheid van het toestel. (JP Decock) |
Marcel De Petter maakte deel uit van de Mirage-formatie die een afscheidstournee maakte langs Belgische bases, tijdens de laatste vlucht van het 8e squadron op de dag van zijn ontbinding op 13 september 1991, kort na zijn uitzending van januari tot maart 1991 naar Diyarbakır in Oost-Turkije in het kader van de Eerste Golfoorlog.
Marcel De Petter werd vervolgens overgeplaatst naar de 15e Transportwing en, meer specifiek, naar het 20e squadron op Lockheed C-130H Hercules tot 1996, toen hij met pensioen ging met een totaal van 6.800 vlieguren, waarvan 3.200 op Mirage 5. De recordhouder van de Belgische Luchtmacht (en misschien zelfs van de wereld) op dit gebied is Auguste “Gus” Janssens met meer dan 4.000 uur aan de stuurknuppel van de deltavleugel-jager, gevolgd door Franciscus “Cis” Aerts, beiden leden van het 8e squadron en Mirage-azen!
BA 27 of de zoektocht naar de Graal
Met zo’n staat van dienst en een intact gebleven ‘fighter spirit’ kon Majoor Aviateur Marcel “Celle” De Petter alleen maar een verslindende passie ontwikkelen voor een legendarisch “mannenvliegtuig” als de Mirage, en deze passie groeide alleen maar toen hij met pensioen was en de militaire luchtvaart had verlaten. Hij was medeoprichter – en is momenteel nog steeds bestuurder – van de Mirage Pilots Association, opgericht aan het begin van de 21e eeuw. Zijn actieve deelname aan deze vereniging van oud-Mirage-piloten zette hem ertoe aan om het verbrijzelde instrumentenpaneel van de BA 19, waaruit hij in 1985 was gesprongen, te reconstrueren, nadat hij het bij een verzamelaar in Brugge had teruggevonden.
 | De BA 27 met gesloten cockpit toont duidelijk de afwezigheid van de neuspunt die in de nabije toekomst zal worden gemonteerd. (JP Decock) |
Zijn zoektocht naar instrumenten om de “werkplek” van de Mirage 5 te herstellen, bracht hem steeds verder en leidde tot contacten met tal van individuen en organisaties die hem op de een of andere manier hielpen. Naarmate de onderzoekshorizon verbreedde (en de eetlust komt met eten, zoals men zegt), werd Celle De Petter op de hoogte gebracht van de veiling voor het goede doel van een voormalige Belgische Mirage (de BR 21) als pronkstuk naast andere luchtvaartgerelateerde objecten in Hôtel Dassault in Parijs op 29 oktober 2010. Hoewel dit fenomeen weinig weerklank vond bij Celle, spoorde het hem echter aan en brachten zijn verkenningen hem in contact met een Franse verzamelaar en ontwerper die de Mirage 5 BA 27 had verworven en deze rigoureus in tweeën had gezaagd, waarbij hij alleen de vleugels en het achterste deel (zonder straalmotor) bewaarde om er “hippe” meubels van te maken voor een Parijse nachtclub… De voorste helft stond te koop en Celle brak zijn spaarvarken open: hier begon een nieuw en spannend avontuur voor Marcel “Celle” De Petter…
Het grote avontuur van de BA 27 cockpit
Ondanks het “bloedbad met de kettingzaag” dat de BA 27 had ondergaan, was de acht meter lange voorkant relatief in goede staat, hoewel ontdaan van zijn instrumenten en schietstoel. De buitenlak was ook goed bewaard gebleven sinds de terugtrekking van het toestel uit de inventaris van de Belgische Luchtmacht.
 | Het gerestaureerde en complete instrumentenpaneel en de cockpit, inclusief de instrumenten bovenaan het paneel, die, in combinatie met de beklemmende ruimte van het interieur, het zicht naar voren van de Mirage 5-piloten bemoeilijkten. (JP Decock) |
In augustus 1971 werd de BA 27 in dienst genomen en vervulde vervolgens een tweeëntwintigjarige carrière, voornamelijk bij het 8e squadron gestationeerd in Bierset. Het werd in januari 1994, net als alle Mirage 5’s, aan de grond gehouden en opgeslagen in Weelde tot het in 1998 werd doorverkocht aan het Franse bedrijf SAGEM, gespecialiseerd in defensiematerieel. Dit bedrijf haalde diverse elementen uit de vliegtuigen om ze als reserveonderdelen door te verkopen; de rompen werden doorgaans doorverkocht om monumenten te worden of als bewakers te dienen bij de ingang van vliegvelden, of zelfs om in privé- of openbare collecties terecht te komen.
 | Nauwkeurige blik op het verlichte collimator en zijn projectieglas met, vooraan, het afspelen van een video met geluid van een Mirage 5 in actie. (JP Decock) |
Een speciaal transport bracht de voorkant van de BA 27 in mei 2014 naar zijn nieuwe eigenaar, die hem onder zeer bevredigende omstandigheden in een groot tuinhuis plaatste. Celle De Petter wilde de cockpit van de BA 27 reconstrueren, en gezien de staat bij levering was er, zacht gezegd, veel werk aan de winkel. Gelukkig, en na contact te hebben opgenomen met voormalige monteurs en technici van de 3e Tactische Wing, veelal leden van de broederschap “The White Bison” die oud-gedienden van de Luikse basis samenbracht, kon Celle rekenen op een fanclub van experts. Zo ontstond de BA 27 CC (voor BA 27 Cockpit Club), waarvan de harde kern bestond uit Patrick Bouchans (modellenbouwer), Claude Mozin (elektricien), Marc Schraepen en vooral Clément Wayet, elektronicus en specialist in Mirage 5-instrumenten; laatstgenoemde (74 jaar oud) werd vergezeld door zijn zoon Jean-Claude en zijn kleinzoon Jérôme: een prachtige familie van enthousiastelingen wiens enthousiasme en expertise de meest uitdagende problemen overwonnen. Hun enige vertrekpunt was de set tekeningen van een tweezits Mirage 5 BD, vriendelijk geleverd door SABCA.
Dankzij hun knowhow slaagden deze vasthoudende technici erin een uiterst complete cockpit te reconstrueren, ondanks dat veel instrumenten en onderdelen niet origineel waren. Hetzelfde gold voor de Martin-Baker MK10 schietstoel.
 | Het BA 27 Cockpit Club-team met zijn leider, Marcel “Celle” De Petter die het embleem vasthoudt, en zijn enthousiaste en bekwame leden. Links, aan het einde van de rij, de drie generaties Wayet: Clément, 74 jaar oud, Jean-Claude en Jérôme. (via Marcel De Petter) |
Altijd dankzij de welwillende hulp van SABCA, kon de volledige elektrische bedrading van de cockpit opnieuw worden geïnstalleerd en functioneert deze, waardoor het instrumentenpaneel kan worden verlicht onder zogenaamde nachtvliegomstandigheden. Hoewel dit voor de hand liggend lijkt, is het niettemin een technisch hoogstandje waarvoor de BA 27 CC kan worden gefeliciteerd.
Het vizierglas is geïnstalleerd en het apparaat functioneert naar behoren, operaties uitgevoerd op basis van het instrumentenpaneel van de BR 12 (waarmee hij begin 1991 had gevlogen tijdens de uitzending naar Diyarbakır), dat Celle De Petter had gekocht bij een verzamelaar aan de Frans-Zwitserse grens. Het is de bedoeling om video’s te projecteren waarvan het beeld en de soundtrack een realistische conditie zullen bieden voor degenen die het geluk hebben, in de nabije toekomst, plaats te nemen in de volledig gerestylde cockpit van de BA 27. Deze laatste stap is gepland zodra de neus, die momenteel op de grond voor het voorste deel van het vliegtuig ligt, weer gemonteerd is, dat wil zeggen zodra de voorraad brandhout achter het vliegtuig is opgeruimd, waardoor er voldoende ruimte vrijkomt om het Mirage-gedeelte achteruit te schuiven en zo de benodigde ruimte te creëren voor het toestel met zijn neus.
 | De BA 27 in 1981 tijdens een schietperiode in Solenzara (Corsica) met een rek voor een raketpod aan het externe bevestigingspunt onder de vleugel. (Marc Rostaing) |
De hoogwaardige restauratie van de BA 27 heeft veel tijd en geld gekost, maar vooral ook passie en enthousiasme, onmisbaar om de vele obstakels te overwinnen. Celle De Petter en de technici van de BA 27 CC hebben noch hun werktijden, noch hun inspanningen gespaard om bijna-perfectie te bereiken in de reconstructie van de cockpit van het vliegtuig: ‘job well done’, zoals de vliegeniers zeggen!
Meer dan twintig jaar in zijn element
Dit is geen minutieuze doorlichting van de carrière van de BA27, die zich over drieëntwintig jaar uitstrekt. Dit zeer specifieke Mirage 5-toestel heeft echter vele jonge piloten, van de 404 die door de Belgische Luchtmacht gekwalificeerd waren op de Mirage 5, de mogelijkheid geboden om solo te vliegen.
De BA 27 heeft zijn taak meer dan naar behoren volbracht tijdens oefeningen en manoeuvres, zoals de AMF (Allied Mobile Force) uitzendingen om de noordelijke (Noorwegen) en zuidelijke (Turkije) flanken van de NAVO te versterken, de uitwisselingen van squadrons, de grote NAVO-oefeningen (waaronder de Tactical Weapons Meet) en de schietperiodes in Solenzara op Corsica.
 | De BA 27 vliegt in formatie met een Fiat G-91Y van de 8e Stormo van Cervia tijdens een squadronuitwisseling in 1984. (Via Jean-Marie Hanon) |
 | De BA 08 vliegt aan kop van een formatie ter ere van het 8e squadron op 8.8.88 (de enige datum in de 20e eeuw met zoveel achten); de BA 27 sluit de formatie van vier Mirages af. (Ulrich De Bruyn via Jean-Marie Hanon) |
De BA 27 maakte deel uit van de laatste groepsvlucht van het 8e squadron op de dag van zijn ontbinding, hoewel niet gevlogen door Celle De Petter, die deel uitmaakte van de formatie maar aan de stuurknuppel van een andere Mirage zat. Hij sloot zijn Mirage-logboek af met 3.200 vlieguren, waaronder de 88 uur en 30 minuten gevlogen op de BA 27.
 | Laatste formatievlucht van de BA 27 tijdens de ontbinding van het 8e squadron in Bierset op 13 september 1991. (JP Decock) |
 | Close-up van de linker tiptank van de BA 27 met zeer expliciete inscripties tijdens de ontbinding van het 8e squadron op 13 september 1991. (JP Decock) |
Bij die gelegenheid namen de Mirages, die een 8 in de lucht tekenden, afscheid door over alle luchtbases van het koninkrijk te vliegen.
Sic transit gloria mundi…
Jean-Pierre Decock
