Brussel, 15 juli 2015. We hebben een aangenaam gesprek met Jacques Gorteman, die zijn hele carrière, ruim eenendertig jaar, bij SABENA heeft doorgebracht als steward – of ‘commis de bord’, zoals ze toen eerbiedig werden genoemd – bij de inmiddels ter ziele gegane nationale luchtvaartmaatschappij. Jacques Gorteman begon als steward op 7 januari 1957 en klom op om op 1 mei 1988 met pensioen te gaan als « flight safety inspector & instructor », met meer dan 20.000 vlieguren op de teller, voornamelijk tijdens zijn vluchten naar Afrika en de Verenigde Staten. Zoals veel luchtvaartprofessionals oefende Jacques Gorteman dit beroep met enthousiasme en passie uit, met een bijna viscerale band met SABENA, dat veel meer betekende dan alleen een werkgever.
 |
Het was dan ook heel logisch – en zelfs gepassioneerd – dat het idee om de geschiedenis van de Belgische luchtvaartmaatschappij te beschrijven in zijn hoofd ging spoken, zozeer zelfs dat hij het grootste deel van zijn pensioentijd wijdde aan het schrijven van een sober getiteld werk: « La SABENA et l’aviation en Belgique ». Hoewel de titel sober is, is de inhoud dat allerminst, want het werk is buitengewoon productief en omvat meer dan zeshonderd pagina’s!
 | Jacques Gorteman maakte zijn eerste vlucht als steward aan boord van de Convair CV 440 Metropolitan met registratie OO-SCN. (Archieven Jean-Pierre Decock) |
 | Op Melsbroek op de loopbrug van de Metropolitan, onthult Jacques Gorteman zijn gloednieuwe uniform ter gelegenheid van zijn eerste vlucht: dat was op 28 mei 1957 met bestemming Londen. (Jacques Gorteman) |
Jacques Gorteman vertelt uitgebreid en met veel liefde het verhaal van SABENA vanuit een breed perspectief, en soms vanuit een kleiner detail, zowel wat betreft de individuen als de vliegtuigen en infrastructuren. Maar wat de inhoud extreem boeiend en dicht maakt, is dat zijn verhaal zich afspeelt in de globale context van de evolutie van de Belgische luchtvaart, aangevuld met regelmatige uitstapjes in de geschiedenis van de Luchtvaart (met een hoofdletter L).
In dit spannende avontuur, waarvan het uitgangspunt was om te voorkomen « dat de herinnering verloren zou gaan », werd Jacques Gorteman bijgestaan door Marc Vandermeir, een freelance journalist, en het doel werd bereikt, en zelfs ruimschoots overtroffen.
 | De eerste Boeing 707-vlucht van Jacques Gorteman vond plaats aan boord van de OO-SJD van Brussel naar Elisabethville (nu Lubumbashi) in Congo en duurde 10 uur en 17 minuten. (Archieven Jean-Pierre Decock) |
We hebben dit boek – of liever deze « steen » – over de Belgische luchtvaart met veel genoegen doorbladerd en met veel plezier talloze facetten van de rijke geschiedenis van de luchtvaart in België herontdekt, een kleine, ondernemende en extreem luchtvaartminnende natie, zoals het werk van Jacques Gorteman zo goed bevestigt door de tekst en de overvloedige iconografie. Hij heeft het geschreven met « zo’n groot hart », hij die ons bekende dat hij tijdens zijn lange carrière van binnenuit de grote evolutie van passagiersvliegtuigen, van propellervliegtuigen tot straalvliegtuigen, had meegemaakt, en alles welbeschouwd, was zijn favoriete vliegtuig de Boeing 747 Jumbo Jet en zijn favoriete vliegroute Brussel – New York.
 | Het favoriete vliegtuig van Jacques Gorteman, die bekent in extase te zijn geweest van de Boeing 747 Jumbo Jet waarvan SABENA vier exemplaren aanschafte (dit is de tweede en heeft de registratie OO-SGB). (SABENA) |
Het werk moet worden geprezen voor een verklarende en zeer gedetailleerde chronologie van het faillissement van SABENA, evenals gedetailleerde overzichtstabellen met, per vliegtuigtype en per registratie, alle toestellen die door Belgische civiele maatschappijen in gebruik zijn genomen, zowel in België als in het buitenland geregistreerd.
Een klein puntje van kritiek echter voor zo’n omvangrijk werk, dat het tot een referentiewerk over de Belgische burgerluchtvaart maakt: het ontbreken van een index van eigennamen (personen, plaatsen, vliegtuigen, enz.). Hoe dan ook, het lijkt ons dat dit gemis snel kan worden opgevuld in de nabije toekomst.
 | Laatste vlucht… Jacques Gorteman stapt uit de Douglas DC-10 met registratie OO-SLE na de route Kigali/Bujumbura/Brussel in 9H15 te hebben afgelegd op 28 april 1988. (Jacques Gorteman) |
Wij kunnen u alleen maar van harte aanbevelen de vele hoofdstukken van het boek « La SABENA et l’aviation en Belgique » van Jacques Gorteman en Marc Vandermeir te bestuderen; het is in zijn geheel (624 pagina’s) gratis te downloaden op deze site, u hoeft alleen maar op het pictogram te klikken onder het tabblad « Project » links op de startpagina.
Jean-Pierre Decock
