Beauvechain, 9 juni 2015. Herdenkingsdag van de ondertekening van een MOU (Memorandum of Understanding of intentieverklaring) ondertekend door vier NAVO-landen (België, Nederland, Denemarken en Noorwegen) betreffende de aanschaf van General Dynamics F-16 Fighting Falcon-jagers ter vervanging van hun Lockheed F-104G Starfighters, die sinds het begin van de jaren zestig in dienst waren. De vijfde partner, de Verenigde Staten, was specifiek de hoofdaannemer van dit omvangrijke internationale samenwerkingsprogramma voor de bouw van een radicaal nieuw technologisch vliegtuig, gericht op wendbaarheid in luchtgevechten in plaats van pure interceptie.
Het contract van de eeuw
De MOU werd voor België op 9 juni 1975 ondertekend door de toenmalige minister van Defensie Paul Vanden Boeynants, nadat zijn Deense, Nederlandse en Noorse ambtgenoten dat enkele dagen eerder hadden gedaan. De MOU werd op 10 juni 1975 door James Schlesinger, vertegenwoordiger van Amerika, bekrachtigd… veertig jaar geleden dus.
 | Het YF-16 prototype (pre-productietoestel) tijdens zijn eerste officiële presentatie op de Salon du Bourget in juni 1975, slechts enkele dagen na de ondertekening van de intentieverklaring door België, Denemarken, Noorwegen, Nederland en de VS. Het maakte vervolgens zijn eerste verschijning in het Belgische luchtruim tijdens de vliegshow in Florennes op 21 juni 1975. |
 | Illustratie gemaakt door de piloot verantwoordelijk voor het album van het 11e smaldeel; hij was zeer onder de indruk van de wendbaarheid van de YF-16, meesterlijk gedemonstreerd door Neil Anderson (ook voormalig astronaut) die de deur van het lokaal van het 11e smaldeel nam, zich afvragend hoeveel g-kracht je erop kunt uitoefenen… De F-16 was een van de eerste jagers die 9g (een zwaartekracht gelijk aan 9 keer zijn gewicht) kon trekken in luchtgevechten; dit was in Brustem tijdens de vliegshow in juni 1977. (Foto: 11e Smaldeel) |
Alle Europese partners bestelden in mei 1977 formeel in totaal 348 F-16’s, terwijl de USAF (United States Air Force) een order plaatste voor 650 toestellen, wat neerkomt op een totale bestelling van 998 gevechtsvliegtuigen: men kon dus terecht spreken van het “contract van de eeuw” en de pers besteedde er ruime aandacht aan.
De samenwerking tussen de landen die de F-16 aanschaften was totaal en intenser dan ooit, waarbij onderdelen door elke partner als enige bron werden geproduceerd ten behoeve van het hiervoor opgerichte consortium. België had besloten tot de aankoop van 96 eenzits F-16A’s en 20 tweezits F-16B’s. Het eerste toestel was een tweezitter (FB-01) en werd officieel door SABCA geleverd op 26 januari 1979, terwijl de eerste eenzitter (FA-01, sinds 1996 in het Luchtvaartmuseum in Brussel) op 12 maart daaropvolgend door de Luchtmacht werd overgenomen en op 2 juli 1979 aan het 349e smaldeel werd toegewezen.
 | De eerste F-16 (tweezitter) met registratie FB-01 verlaat de SABCA in Gosselies en is klaar voor een testvlucht met Serge Martin aan de controles in december 1978; dit toestel zou in januari 1979 naar de 1e Wing in Beauvechain gaan. (Foto: General Dynamics) |
 | De eerste F-16-bestelling omvatte 998 vliegtuigen voor de vijf deelnemende landen. Dit exemplaar werd aan de Belgische Luchtmacht geleverd als FA-96 (laatste exemplaar van de 1e bestelde reeks) en toegewezen aan het 31e smaldeel “Tiger” van de 10e Wing. Het is hier te zien in Kleine-Brogel op 2 april 1987 nadat het in juni 1985 op de Salon du Bourget was gepresenteerd, zonder nationale markeringen maar met een General Dynamics-markering op de staart. (Foto: André Van Haute) |
 | Het laatste exemplaar van de Luchtmacht met registratie FA-136 kreeg een speciale markering op de staart en werd toegewezen aan het 1e smaldeel van de 2e Tactische Wing in Florennes. Het was een tijdlang de “montuur” van de officiële F-16 presentator, Commandant Jean-Jacques “Bwana” Dewael, en is hier te zien, klaar voor vertrek tijdens de SONACA meeting in Gosselies op 19 mei 1995. |
 | Close-up van de staart van de FA-136 met de vermelding “The little last one”, oftewel “de kleine laatste”. |
Het nieuwe vliegtuig werd vlot in gebruik genomen en het 349e smaldeel werd op 1 januari 1981 uitgeroepen tot de eerste operationele NAVO-eenheid met F-16’s. Daarna was het de beurt aan het 350e smaldeel om begin maart 1980 de nieuwe jager in ontvangst te nemen en voor de 10e Wing was dit in december 1981, toen het 23e smaldeel zijn eerste F-16A ontving, terwijl het 31e smaldeel vanaf 30 november 1982 werd uitgerust met F-16’s.
Nieuwe Belgische bestelling
De Mirage V delta jagers van het 2e smaldeel van de 2e Tactische Wing en van het 1e smaldeel van de 3e Tactische Wing moesten eind jaren ’80 worden vervangen. Deze smaldelen, samengevoegd binnen de 2e Tactische Wing, voerden hun conversie naar de F-16 uit in 1988 en 1989, nadat in februari 1983 een aanvullende bestelling van 44 toestellen (40 eenzitters en 4 tweezitters) was geplaatst bij het consortium SABCA-SONACA. De F-16 werd zo begin jaren ’90 het standaard gevechtsvliegtuig van de Luchtmacht, des te meer omdat de Mirages in 1993 uit dienst werden genomen.
MLU
In 1987 lanceerde de USAF haar “Agile Falcon”-programma, waarvan het resultaat de eenzits F-16C en de tweezits F-16D waren. De VS stelde de Europese gebruikers van dit type een intrinsieke modernisering van het vliegtuig voor, om het op het niveau te brengen van de meest performante gevechtsvliegtuigen van het einde van de 20e eeuw. Na discussie en evaluatie kwamen alle F-16-operatoren overeen om een grondige modernisering van hun toestellen uit te voeren, die voornamelijk betrekking had op avionica en bewapening. De intentieverklaring werd in 1991 ondertekend en de productie van de gemodificeerde F-16’s, d.w.z. die een “mid-life update” (operationele mid-life update) ondergingen, begon in 1993. Wat België betreft, profiteerden ongeveer 70 eenzitters en 19 tweezitters van een mid-life update, waarbij de eerste (FA-93) in 2003 aan een smaldeel werd toegewezen.
 | Het prototype van de F-16AM (M voor Mid Life Update of mid-life modernisering) met registratie FA-93 en voorzien van de MLU-sticker op de staart in 1977. (Foto: VS-1/IRP Luchtmacht) |
LINK 16
Een grondige aanpassing aan de NAVO-standaarden van de avionica en boordcomputers van de F-16’s, bekend als “link 16” (schakel 16), werd in 2005 in de Belgische F-16’s doorgevoerd. Deze innovatieve toevoeging hield de F-16 aan de top van de gevechtsvliegtuigen. Bovendien waren de Belgische F-16’s midden jaren ’90 ingezet in Red Flag-oefeningen in de VS en boven voormalig Joegoslavië. Als gevolg van andere geopolitieke veranderingen werden ze ingezet in de Baltische staten voor luchtpolitiemissies, evenals in Afghanistan en, recentelijk, boven Irak, verre en zware missies voor personeel en materieel, die respectievelijk eind zomer 2014 en eind juni 2015 eindigden.
 | De FA-57, behorend tot het 350e smaldeel, als vaandeldrager van de “Link 16” (schakel 16) upgrade, die het type toestel volledig operationeel maakt ten opzichte van alle NAVO-wapensystemen, zoals het zich op 14 juli 2005 in Florennes presenteerde. |
De budgettaire beperkingen als gevolg van de ineenstorting van het Oostblok en het einde van de Koude Oorlog aan het einde van de vorige eeuw, hebben westerse regeringen ertoe gebracht hun luchtmachtmiddelen te verminderen. Zo heeft België zijn overtollige F-16’s zonder MLU gedemonteerd om halverwege de jaren 2000 een voorraad reserveonderdelen aan te leggen in het arsenaal van Rocourt. Zelfs toestellen met MLU-standaarden werden in 2008 in twee partijen verkocht aan de Jordaanse luchtmacht, namelijk 18 F-16AM’s en 7 F-16BM’s.
F-16 MNFP
Het F-16 Multinational Fighter Program vindt zijn oorsprong in de ondertekening van de MOU (Memorandum of Understanding) op 10 juni 1975 door de ministers van defensie van de F-16 kopende landen, namelijk de VS, België, Denemarken, Noorwegen en Nederland. Het stuurgroep van het F-16 MNFP, bestaande uit vertegenwoordigers van deze landen, werd op 9 juni 2000 aangevuld met een delegatie uit Portugal. Dit comité is in de afgelopen veertig jaar bijzonder actief geweest in het ontwikkelen van de operationele capaciteiten van het toestel en heeft in die zin talloze OFP’s (Operational Flight Program updates) uitgevoerd en zet zijn werk voort om ervoor te zorgen dat de F-16 aan de top van de gevechtsvliegtuigen blijft. De toepassing van de volgende OFP is gepland voor 2017.
 | Verzameld om de 40e verjaardag van het “contract van de eeuw” te vieren in Beauvechain op 9 juni 2015: de Belgische F-16AM (FA-132), de Deense (E605) gebouwd door SABCA in België, de Nederlandse (J-623), de enige Noorse tweezitter F-16BM (689) en de Portugese (15103). |
De eerste vergadering van de F-16 stuurgroep vond plaats op 11 juli 1975, slechts een maand na de totstandkoming van het “contract van de eeuw”, en de 103e sessie vond plaats op 10 en 11 juni 2015 in Leuven. De secretaris-generaal van deze vereniging is Kolonel Karina Luyckx van de Belgische Luchtmacht, wat een ander aspect van het belang van België met betrekking tot de F-16 onthult; immers, de eerste operationele NAVO-eenheid met F-16 was het 349e smaldeel en de Belg Jean-Marie Toussaint was de eerste piloot ter wereld die de mijlpaal van 1.000, 2.000 en 3.000 vlieguren op de F-16 bereikte: een prachtig palmares en een super vliegtuig!
 | De huidige leden van de stuurgroep (steering committee) van het F-16 Multinational Fighter Program, van links naar rechts: Kolonel M. Larsen (Denemarken), Kolonel Karina Luyckx (België), secretaris-generaal van de vereniging, Generaal-majoor Ocula (België), Kolonel Barros (Portugal), Brigade-generaal Laurijssen (Nederland), Kolonel Havik (Noorwegen) en Kolonel Baird (USAF). |
Jean-Pierre Decock
