Sint-Truiden, 26 april 2014. In de kelders van de voormalige abdij nabij het stadscentrum bevindt zich het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem, waar de opening plaatsvond van een nieuwe tijdelijke tentoonstelling met als thema “Grenzeloos”.
 | Ghislain Theunissen, voormalig elektronicaspecialist van de Luchtmacht en voorzitter van het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem, houdt zijn toespraak in aanwezigheid van de burgemeester van Sint-Truiden, Veerle s’Heeren, die de grote tevredenheid van de stad uitsprak over het huisvesten van zowel het museum van de luchtmachtbasis als de onderofficiersschool. |
Zoals de naam al doet vermoeden, behandelt deze tentoonstelling de aanwezigheid van de Luchtmacht, en meer recentelijk de Luchtcomponent van Defensie, buiten onze grenzen, zowel voor gewapende missies in opdracht van de NAVO, zoals ISAF in Kandahar, Afghanistan, of luchtpolitie ten behoeve van de Baltische landen, als voor internationale samenwerking, zoals de interventie in Libië begin 2011, of, dichterbij, de assistentie verleend aan het Franse leger in het kader van Operatie Serval in Mali in de eerste maanden van 2013. Maar de externe projecties van onze luchtmacht beperken zich niet tot de gewapende uitvallen van F-16 jagers; ze omvatten ook de talrijke, humanitaire of andere, interventies van voornamelijk transportvliegtuigen, maar niet alleen uitgevoerd door de C-130H Hercules in Afrika en elders, evenals Agusta A109 helikopters in ex-Joegoslavië en kort geleden in Mali.
 | Paneel van de tijdelijke tentoonstelling “Grenzeloos” dat de interventie van de Luchtcomponent in Kandahar, Afghanistan, illustreert. |
Tegelijkertijd en al geruime tijd zijn de Seaking helikopters actief langs de Noordzeekust ten behoeve van Nederland, Oost-Groot-Brittannië en de kust van Noord-Frankrijk. Deze tentoonstelling bestaat uit talrijke panelen bedekt met grote foto’s die duidelijk de diversiteit van de interventies en de ingezette luchtmiddelen illustreren. Bij deze tentoonstelling hoort ook een omvangrijke catalogus, eigenlijk eerder een boek, te koop voor de prijs van 25 euro.
De setting van deze tentoonstelling is het historisch centrum van de basis van Brustem, oorspronkelijk daar gevestigd tot de sluiting in 1996, maar de (zeldzame) collecties en objecten die er werden gepresenteerd, vonden onderdak in het museumcentrum van de stad Sint-Truiden in de oude abdij op een steenworp afstand van het marktplein. Dit is over het algemeen beter, want dit centrum is historisch gezien uitermate interessant.
 | Enkele eregasten tijdens de opening van de tentoonstelling “Grenzeloos”, van links naar rechts: Bill Tersago, voormalig commandant van het 7e Smaldeel, x, Steve Nuyts, voormalig Sliver en korpschef van het 9e Wing, Jack Waldeyer, laatste korpschef van Brustem in 1996, mevrouw weduwe Paul Van Essche die leider was van de patrouille van de Rode Duivels en Camille Goossens, voormalig commandant van de vlieggroep en korpschef in Brustem, evenals generaal commandant instructie en training van de Luchtmacht eind jaren 80. |
Brustem en de luchtvaart is een fenomeen dat teruggaat tot 1939-40, toen er een “geheim” uitwijkvliegveld van de Belgische Militaire Luchtvaart was. Maar deze associatie was van korte duur, zo verpletterend was de “Blitzkrieg”. Het terrein werd vervolgens bezet en ontwikkeld door de Luftwaffe, die er nachtjager-eenheden baseerde, omdat Sint-Truiden/Brustem zeer gunstig gelegen was om Amerikaanse (dag) en Britse (nacht) bommenwerperformaties te onderscheppen die iets noordelijker passeerden op hun heenreis naar hun doelen in Duitsland of terugkeerden naar hun bases in Engeland door iets zuidelijker te vliegen, of andersom, maar in alle gevallen beschikte de Duitse Nachtjagd met Brustem (evenals Florennes en Venlo) over een basis waarmee ze de geallieerde formaties in korte tijd na hun opstijgen na alarm konden aanvallen.
Helaas voor de Geallieerden schoten de Duitse nachtjagers veel van hun bommenwerpers neer die op Belgische bodem neerstortten. Majoor Walter Ehle behoorde tot de grote azen van de Duitse nachtjacht vanuit Brustem, maar een van de meest beroemde was zeker Oberstleutnant Heinz Wolfgang Schnaufer. Hij werd onderscheiden met een van de meest prestigieuze Duitse decoraties, namelijk het IJzeren Kruis met Eikenloof, voor de 121 bommenwerpers die hij neerhaalde en die hem ook in de legende deden opnemen als “Het Spook van Brustem”. Deze Duitse periode van de Belgische basis, evenals de NJG1 (Nachtjagdgeschwader of nachtjagereskader) die er haar kwartieren had, zijn goed gedocumenteerd en duidelijk uitgelegd in het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem en alleen dat al is een bezoek waard.
 | Paneel gewijd aan de nachtjacht-aas met 121 overwinningen Heinz Schnaufer, die de bijnaam “het spook van Brustem” kreeg. Het roer van zijn laatste Bf 110 nachtjager met de symbolen van al zijn overwinningen is te zien in het Imperial War Museum in Londen. |
De Amerikaanse periode die in september 1944 begon en eind 1945 eindigde, is eveneens goed gedocumenteerd en verteld met foto’s en modellen, evenals diverse objecten. Brustem huisvestte de 48th en 404th Fighter Groups van de 9th US Air Force, respectievelijk uitgerust met Douglas A-20 Havoc en Republic P-47D Thunderbolt, evenals de Martin B-26 Marauder van de 386th Bombardment Group. De 305th Bomb Group en haar B-17 Flying Fortress waren gestationeerd op A-92 Saint-Truiden van eind juli tot half december 1945.
 | Sectie gewijd aan de aanwezigheid van de USAAF in Brustem tussen september 1944 en eind 1945. |
De Belgische periode van Brustem begon in maart 1946 en eindigde vijftig jaar later. Dit was ook de meest welvarende periode en die waarvoor objecten, trofeeën, modellen, uniformen, motoren en diverse en gevarieerde iconografieën overvloedig aanwezig zijn. De eerste bewoners van Brustem waren de school voor voortgezette vliegopleiding met haar Harvard MK IIb/T-6D en de jachtvliegschool uitgerust met Spitfire MK IX. Toen de eerste naar Kamina verhuisde, zette de tweede haar activiteiten daar voort tot haar overplaatsing naar Koksijde. Het 13e Wing en zijn Gloster Meteor MK VIII namen ook de basis in beslag vóór de ontbinding ervan en de terugkeer van de jachtvliegschool naar Brustem met tweezits Meteor MK VII en eenzits MK VIII. De Lockheed T-33A’s werden er vervolgens gegroepeerd tot hun uitdienstname in augustus 1979. De repatriëring van de Fouga CM170.R Magister van Kamina in 1961 leidde tot de oprichting van het Centre de Perfectionnement de la Force Aérienne (Trainingscentrum van de Luchtmacht) en maakte de opkomst mogelijk van de beroemde aerobatic patrouille van de Rode Duivels op Magister. Het Centre de Perfectionnement werd omgedoopt tot 9e Wing instructie en training tot de overplaatsing van de Alphajets van de 7e, 9e (instructeursopleidingsvlucht) en 11e (initiële operationele training) squadrons naar de basis van Beauvechain medio 1996.
 | Herinneringen aan de oorspronkelijke aanwezigheid van de Luchtmacht in Brustem met een stuk propellerblad van een Spitfire MK IX en het embleem van de jachtvliegschool geschilderd op de luchtinlaat van een van de motoren van een tweezits Meteor MK VII. |
 | Overblijfselen van de aanwezigheid van de Meteor MK VII en VIII op de basis binnen de jachtvliegschool of het 13e dagjachtwing. De hierboven uitgelijnde schilden tonen de emblemen van vele promoties van leerling-piloten die Brustem passeerden. |
 | Verschillende panelen met aanbevelingen met betrekking tot de vliegveiligheid sierden het trappenhuis van de verkeerstoren van Brustem; deze waren getekend door Victor Hubinon, de beroemde tekenaar van de niet minder beroemde stripreeks “Buck Danny”, immens populair bij tieners in de jaren 50, 60 en 70. |
 | Complete vlieguitrusting met anti-G broek en helm van het 8e squadron (op Mirage V) van Frank De Winne, de tweede Belgische astronaut, kolonel vlieger van de Luchtmacht, vooraanstaand burger van Sint-Truiden en momenteel directeur van het Europees Ruimtevaartagentschap in Keulen. |
Het Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem is een super gedocumenteerd museum, rijk aan uiterst interessante objecten en foto’s; het is een absolute aanrader voor elke liefhebber van de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
 | Vitrine volledig gewijd aan de aerobatic patrouille van de Rode Duivels op Fouga CM170.R Magister. |
 | Marboré straalmotor van een Fouga; op de achtergrond een mannequin gekleed in het vliegpak en de helm van wijlen Commandant Vlieger Paul Van Essche, die in 1977 overleed en jarenlang een prominent lid en leider van de patrouille was. |
 | Uniek model van de gehele patrouille van de Rode Duivels op Fouga Magister, met als basis een schoepenwiel van een Marboré straalmotor; prachtig werk van de monteurs van het trainingscentrum van de Luchtmacht in Brustem. |
Praktische informatie: Historisch Centrum Luchtmachtbasis Brustem, Diesterstraat 1 (voormalige abdij), Sint-Truiden. Voor openingsdagen en -uren kunt u een e-mail sturen naar ghislain.theunissen@telenet.be (de voorzitter) of naar dany_schoebrechts@hotmail.com (de secretaris-penningmeester).
Teksten en foto’s: Jean-Pierre Decock
