Melsbroek, 5 september 2013. Bij afwezigheid van de traditionele jaarlijkse vliegmeeting van de Luchtcomponent is het belangrijkste evenement van het luchtvaartseizoen de Open Door van de 15de Wing in Melsbroek, die drie jubilea viert: het vijfenzestigjarig bestaan van de eenheid, en de veertig jaar dienst in onze transporteskadrilles van zowel de onverslijtbare Lockheed C-130H Hercules als de legendarische Dassault Falcon 20. Het lijdt geen twijfel dat het publiek talrijk aanwezig zal zijn tijdens deze festiviteiten met een aantrekkelijk programma op zaterdag 21 en zondag 22 september 2013 (www.opendoor15w.be). Een vereniging, het Documentatiecentrum Dakota, opgericht in 1992, waakt over het behoud van het erfgoed van de 15de Wing en bewaart in het kwartier “Groeneveld” drie historische vliegtuigen, waaronder een prachtige Douglas DC-3/C-47, waarvan de restauratie bijna voltooid is.
 | De meest “recente” van onze veertigjarige C-130’s, de CH-13, is een voormalige WC-130E die door Sabena Technics werd omgebouwd tot C-130H volgens Belgische standaarden, na de aankoop ter vervanging van de C-130H CH-02 die in 2006 door de brand in Hangar 40 werd vernietigd |
Geschiedenis van de 15de Wing
Het vliegveld van Melsbroek, gebouwd door de Duitse bezetter in 1940, was de basis van Luftwaffe-eskadrilles, en zelfs kortstondig eind 1940 van een Italiaanse eenheid. Na de bevrijding in september 1944 maakten niet minder dan veertig eskadrilles van de Royal Air Force gebruik van de faciliteiten, waaronder enkele Meteors, de eerste operationele geallieerde straaljagers. Ter voorbereiding van het Ardennenoffensief onderging Melsbroek een verschrikkelijk bombardement op 1 januari 1945 (operatie “Bodenplatte”). Zes eskadrilles van de Royal Air Force bleven in Melsbroek tot mei 1945. Bij de oprichting van de Belgische Luchtmacht in 1946 werd de 169ste Transport Wing opgericht op de luchthaven van Evere-Haren door Belgische bemanningen afkomstig van verschillende transporteenheden van de RAF. Het telde twee eskadrilles: de Squadrons 366 en 367. Na herstel van de faciliteiten verhuisde het naar Melsbroek en werd het op 1 februari 1948 omgedoopt tot 15de Wing Transport en Communicatie, met als insigne de Sioux-kop en als motto “Tenacity”, en omvatte twee eskadrilles, de 20ste (blauwe Sioux) en de 21ste (rode Sioux).
 | De Sioux-kop en het motto “Tenacity”, officieel insigne van de 15de Wing, hier in de rode kleuren van de wimpel van het 21ste Smaldeel |
De burgerluchtvaartmaatschappijen, voornamelijk Sabena, verlieten eveneens Evere-Haren dat niet over verharde landingsbanen beschikte, en leidden tot de oprichting van de luchthaventerminal van Melsbroek, algemeen bekend als “Batavia”, die diende voor de behoeften van de commerciële luchtvaart tot de bouw van de Zaventem-terminal in 1958. De faciliteiten van Batavia dienden vervolgens als AML (Aérogare Militaire Luchthaven) tot 1970.
Aanvankelijk uitgerust met materiaal afkomstig van de Royal Air Force en personeel afkomstig van de “Belgian Section” van de RAF, beschikte de 169 Wing bij haar oprichting over 12 Douglas C-47 Dakota’s, 6 Airspeed Oxfords, 10 Avro Ansons, 4 Percival Proctors, 5 de Havilland DH-89 Dominies en 1 Miles Magister.
 | De “echte” K-1 OT-CWA, een van de 41 C-47’s die door de 15de Wing in dienst werden gesteld en begin jaren zeventig werd gefotografeerd |
De naoorlogse periode werd al snel gekenmerkt door spanningen tussen de westerse landen en het Sovjetblok, wat leidde tot de Koude Oorlog. Al snel ontwikkelden de Amerikanen een militair hulpprogramma voor Europese landen, en België ontving in het kader van het “Mutual Defence Aid Programme” (MDAP) een groot aantal in de VS gebouwde vliegtuigen. De 15de Wing ontving zo vanaf 1952 maar liefst zesenveertig Fairchild C-119 (18 –F en 28 –G), die werden geopereerd door twee eskadrilles, de 20ste (blauwe Sioux) en de 40ste (groene Sioux).
 | Maar liefst 46 Fairchild C-119’s zijn tussen 1952 en 1976 bij de 15de Wing in dienst gesteld. Dankzij de inspanningen van een handvol enthousiastelingen, leden van het Dakota documentatiecentrum, en de voorzitter-oprichter, kolonel Jo Huyben, kon de C-119G CP-10 OT-CAJ worden geborgen als wrak en gerestaureerd door het “restoration team Flying Boxcar”. Het is nu tentoongesteld op het defileerterrein van de kazerne Groeneveld |
Het aantal Dakota’s evolueerde ook en in totaal zijn niet minder dan 41 C-47’s in dienst genomen bij de 15de Wing, waarvan de laatste in januari 1976 buiten dienst werd gesteld. Ze dienden onder meer voor de verbindingen tussen België en Belgisch Congo, en voor transport- en verbindingsmissies zowel in de kolonie als vanuit ons land.
Hoewel het aantal eskadrilles van de 15de Wing varieerde van twee naar drie, en daarna weer naar twee, is er een belangrijk onderscheid tussen twee soorten missies: “puur” transport (vracht- en troepentransport) en passagiersvervoer (inclusief regeringsvluchten), waarbij de laatste werden uitgevoerd door het 21ste Smaldeel (rode Sioux).
In de loop der jaren en met de evolutie van de behoeften heeft de 15de Wing in de loop der jaren een verscheidenheid aan vliegtuigtypes in gebruik genomen, afhankelijk van de veranderende behoeften. De bekendste zijn de Douglas DC-4/C-54 en DC-6, Percival Pembroke, Hawker-Siddeley HS-748, Fairchild-Swearingen Merlin III, Boeing 727, Airbus A-310.
Momenteel opereert het 20ste Smaldeel 11 Lockheed C-130H Hercules, die hun veertig jaar trouwe dienst vieren. Het 21ste Smaldeel heeft een gevarieerdere vloot en telt “haar” veertigplussers, de twee Dassault Falcon 20’s, evenals een Dassault Falcon 900, twee Embraer 135’s, twee Embraer 145’s en een Airbus A-330 waarvan de vervanging momenteel wordt besproken.
 | De Falcon 20E’s, veertig jaar in dienst, zijn in 2004-2005 van nieuwe motoren voorzien |
De 15de Wing, bij het grote publiek bekend om haar humanitaire missies en haar talrijke interventies tijdens diverse crises met onze ex-kolonie, zal binnen enkele jaren de 8 Airbus A-400M’s ontvangen die de C-130’s zullen opvolgen.
Het documentatiecentrum Dakota
Op initiatief van kolonel-vlieger Jo Huybens, korpschef van de 15de Wing, en enkele vrijwillige oudgedienden van de eenheid, werd in 1992 het documentatiecentrum Dakota opgericht. Het kreeg de status van vereniging zonder winstoogmerk in mei 1995. Het doel van de vereniging is om de geschiedenis van het vliegveld van Melsbroek en de 15de Wing actueel te houden en te populariseren, en het erfgoed ervan te bewaren. De “Dakota” (www.dakota15wing.be) is in de eerste plaats een documentatiecentrum en beschikt over archieven en documentatie, zowel technisch als historisch en operationeel, evenals talrijke foto’s. Het beschikt ook over een tentoonstellings-/museumruimte met een bijzonder rijke collectie en geeft driemaal per jaar het tijdschrift “Dakota News” uit, met Axel Vermeersch als hoofdredacteur. Regelmatig worden thematentoonstellingen georganiseerd. Laten we de meest recente noemen, die gewijd was aan de operaties in Congo. De “Dakota” opent op 19 september 2013 de volgende, gewijd aan de legendarische DC-3 naar aanleiding van de aankomst van een toestel van dit type op de site, en behandelt uiteraard de geschiedenis van dit vliegtuig in de wereld, maar vooral ook zijn Belgische carrière, zowel militair als civiel, en zijn aanwezigheid in stripverhalen en filatelie.
 | De tentoonstellingshal van het museum “Dakota” |
Een technisch team houdt zich bezig met de restauratie en het onderhoud van historische vliegtuigen die door de 15de Wing in dienst zijn gesteld. De collectie begon met de berging van het wrak van een Fairchild C-119G Packet in 1995, kort daarna gevolgd in 1998 door die van een tweemotorig verbindingsvliegtuig Percival Pembroke.
Gebouwd als C-119F, werd het tentoongestelde toestel, de CP-10 OT-CAJ, besteld door de US Air Force (sn 51-2701) voordat het in oktober 1952 in het kader van het MDAP aan België werd geleverd. Het werd in 1960 door Sabena gemodificeerd tot C-119G en bleef in dienst tot 1975. Het diende enkele jaren als “gate-guardian” op het Ulmodrome van Neuville, alvorens te worden “gerecupereerd” door de Dakota Club die het in 1995 naar Melsbroek verhuisde, en het in ere herstelde in de kleuren van de groene Sioux van het 40ste Smaldeel.
 | Een van de twaalf Percival Pembrokes, in dienst van 1954 tot 1978, de RM-7 OT-ZAG, werd in 1998 door de “Dakota” gerecupereerd |
Bestemd ter vervanging van de Avro Ansons, werden 12 tweemotorige Percival P.66 Pembroke C.51’s in 1953 door België besteld. Ze werden door het 21ste Smaldeel gebruikt voor verbindingsmissies over korte afstanden tot 1978. Sommige werden gemodificeerd voor fotografische opnames, met name ten behoeve van het Nationaal Geografisch Instituut (NGI). De RM-7 OT-ZAG werd in 1998 door de Dakota Club gerecupereerd, na een verblijf van enkele jaren in attractiepark Molenheide. Een van de bekendste missies was de repatriëring van onze wielerkampioen Eddy Merckx van Blois naar Brussel in 1969 na een val tijdens een wedstrijd in Frankrijk.
 | De LX-DKT, kort na de levering aan Legend Air in 1990 |
Het vliegtuig dat de club zijn naam gaf, ontbrak: een Dakota. Deze lacune werd in maart 2011 opgevuld met de aankomst van de DC-3 LX-DKT van Legend Air, gerecupereerd na lange jaren van verwaarlozing op het tarmac van de luchthaven van Oostende-Middelkerke en waarvan de verhuizing en geschiedenis het onderwerp waren van een gedetailleerd verslag in Hangar Flying (https://www.hangarflying.eu/nl/content/petit-prince-de-groenveldkazerne).
De restauratie van de DC-3 LX-DKT vordert snel en het toestel is opnieuw geschilderd in de kleuren van de OT-CWA K-1 van het 20ste Smaldeel, wat de aanwezigheid van de drie “Sioux”-smaldelen op het Lt Kol Dewit-plein van de Groeneveldkazerne mogelijk maakt. Het team van de Dakota Club heeft kunnen profiteren van het deskundige advies van het Musée de Merville, dat een soortgelijke operatie had uitgevoerd om een DC-3 van Bosnië naar hun museum te repatriëren (www.the-snafu-special.com/).
 | De restauratie van de C-47 in de kleuren van de K-1 OT-CWA is bijna voltooid |
De “echte” OT-CWA K-1 (sn 15056-26501) werd in november 1944 geleverd aan de US Air Force met registratienummer 43-49240, en werd in oktober 1946 Belgisch militair. Het werd kort verhuurd aan Sabena als OO-SMA van oktober 1951 tot november 1953, alvorens terug te keren naar de 15de Wing waarvoor het van januari 1954 tot 1960 in Congo opereerde. Het werd in december 1973 buiten dienst gesteld en opgeslagen in Koksijde. In 1977 werd het tentoongesteld in Diest, en daarna in Lichterveld, vanwaar het in september 1987 door Dakota Unlimited werd aangekocht. Het werd gebruikt voor de film “Sword of Honour 2000” in mei 2002 en geschilderd als “FL586 AI” van de Royal Air Force. Het wrak ligt sindsdien te verkommeren op het vliegveld van North Weald in Engeland.
 | De authentieke K-1 diende voor filmopnames en de romp, geschilderd in de kleuren van de RAF en gecodeerd “AI”, verkommert op het vliegveld van North Weald |
De “Dakota” werkt voornamelijk dankzij een kern van zo’n dertig effectieve leden die in verschillende secties werken. Onder voorzitterschap van generaal-vlieger René Hoeben beschikt de “Dakota” over een team bestaande uit onder meer een directeur, commandant Jos Ackermans, Rita De Neve als Public Relations, en het “restoration team” bestaande uit vrijwilligers die hun vrije tijd besteden aan het onderhouden en restaureren van de vliegtuigen van de vereniging.
 | Enkele van de vrijwilligers van het documentatiecentrum Dakota. Van links naar rechts: Jos Ackerman, voorzitter René Hoeben, Jean Dries en Axel Vermeersch |
Gelegen in een van de gebouwen (blok 13), de voormalige onderofficierenmess van de Groeneveldkazerne, ten noorden van de Haachtsesteenweg, verwelkomt de “Dakota” bezoekers gratis op maandag en donderdag van 14.00 tot 18.00 uur, of op afspraak (tel: 02/752.46.50.) (e-mail: dakota_melsbroek@skynet.be) (www.dakota15wing.be). Groepsbezoeken zijn mogelijk elke dag van de week op afspraak en gecombineerde bezoeken van de 15de Wing en de “Dakota” zijn mogelijk.
 | Het bezoek aan het documentatiecentrum wordt afgesloten in de bar waar men een fantastisch ambachtelijk bier kan proeven met de merknaam Dakota en 15de Wing, zowel blond als bruin! |
Last but not least beschikt de club over vergaderzalen en een bar die onder meer een ambachtelijk bier onder eigen merknaam (Dakota 15W) serveert, afkomstig van brouwerij La Binchoise en verkrijgbaar in zowel blonde als bruine variant!
 | De voormalige onderofficierenmess, blok 13, is het lokaal geworden van het documentatiecentrum Dakota in de Groeneveldkazerne |
Het is uiteraard mogelijk om u aan te sluiten bij de ongeveer 450 leden van de vereniging; de jaarlijkse bijdrage voor sympathiserende leden bedraagt minimaal 15 euro (door overschrijving op rekening 438-1064121-48 van de vzw Dakota). Gezelligheid staat centraal en de leden worden één keer per jaar uitgenodigd voor het traditionele Breughelfeest en andere “social events”. De “Dakota” is voortdurend op zoek naar documenten en voorwerpen die betrekking hebben op de geschiedenis van het vliegveld van Melsbroek, de 15de Wing en de personen die er hun carrière hebben gemaakt. Donaties van deze aard zijn dan ook van harte welkom. In het bijzonder, en met het oog op de afronding van de restauratie van de DC-3, is het restauratieteam op zoek naar een motorfundament en een motorkap.www.dakota15wing.be
 | De drie vliegtuigen van de collectie zijn tentoongesteld op het voormalige defileerterrein van de kazerne |
Tekst en foto’s: Guy Viselé
