Gosselies, 6 september 2012. We keerden terug op het tarmac van het vliegveld met onze Cessna 150 na een vlucht van een uur en zes minuten, waarbij ik de rol van proefkonijn-leerling-piloot speelde voor een van de laatste vluchten van Christian Adam als instructeur. Christian, 68 jaar oud en afkomstig uit Moeskroen, net als ik, zag inderdaad eind september af van zijn instructeurslicentie VFR (zichtvlucht) en IFR (instrumentenvlucht) voor één- en meermotorige vliegtuigen en helikopters; hij zal echter zo lang mogelijk zijn privévliegerlicentie behouden: eens een vlieger, altijd een vlieger!
De omstandigheden waren dus gunstig om terug te blikken op de fabelachtige carrière van een opmerkelijke piloot en zweefvlieg-, militaire en civiele instructeur, zoals die er niet meer zijn…
Luchtcadet van het eerste uur
Vanaf zijn vijftiende, de minimumleeftijd voor toelating, sloot Christian Adam zich aan bij het nieuw opgerichte luchtcadettengeschwader van Chièvres in 1960. Hij werd op 25 augustus 1961 solo gelost op een Ka-4 Rhönlerche zweefvliegtuig en kreeg zijn cadettenvleugels opgespeld door Luitenant-generaal Vlieger Lucien Leboutte DFC, de eerste stafchef van de Belgische Luchtmacht, tijdens een plenaire ceremonie op 6 juni 1962 in Middelkerke. Christian miste geen enkel weekend bij de luchtcadetten en kreeg zo de gelegenheid om te vliegen met de zweefvliegtuigen Grunau Baby, Ka-6, Ka-13 en zelfs de prachtige wedstrijdmachines uit de jaren 50 en 60, zoals de Weihe (een van de acht gebouwd door Focke Wulf in de eerste helft van de jaren 50) en de tweezits Condor met zijn karakteristieke meeuwenvleugels.
 | De jonge luchtcadet Christian Adam in Chièvres tijdens zijn eerste solo op 28 augustus 1961 aan boord van een Rhönlerche zweefvliegtuig. (Archieven Christian Adam) |
 | Lierstart van Christian Adam op een eenzits Grunau Baby PL38 van de luchtcadetten in mei 1963 (de PL37 hangt aan de gewelven van het Luchtvaartmuseum in Brussel). (Archieven Christian Adam) |
Zijn ijver en zijn kwaliteiten als zweefvlieger stelden hem in staat om in 1964 de kwalificatie van checkpiloot te behalen en in 1967 die van instructeur, een functie die hij inhuldigde tijdens het zomerkamp in Oostmalle ten behoeve van zijn eerste vier leerlingen Pierre Vincke, Jean Struyf, Luc Bondroit en Frank Phlippo (die later carrière maakte bij de Luchtmacht en de organisator was van een twintigtal grote vliegshows in Koksijde in de jaren 70 en 80).
Heel logisch wilde Christian Adam zich na zijn technische studies in 1961 bij de Luchtmacht aansluiten als kandidaat-leerling-piloot, maar, noodlottig toeval, er werd destijds besloten om alleen nog kandidaat-officieren met minimaal een diploma hoger secundair onderwijs te rekruteren. Christian Adam besloot toen toch toe te treden tot de Luchtmacht, maar dan tot de ESOO (school voor onderofficieren in Dinant), waar hij op 1 oktober 1961 begon. Vervolgens behaalde hij in juli 1964 in Schaffen het B-commando brevet en het B-parachutisten brevet als onderdeel van zijn opleiding bij de UDA (eenheden ter verdediging van vliegvelden, in de jaren 80 omgedoopt tot luchtcommando’s) van mei 1963 tot december 1964 in Beauvechain. Daarna ging hij van 1964 tot 1967 naar het CFM (militair opleidingscentrum) in Chièvres om de status van instructeur lichamelijke opvoeding te verwerven, een functie die hij eerst uitoefende in Eupen van september 1967 tot augustus 1968 en uiteindelijk van september 1968 tot eind oktober 1969 in Bevingen, grenzend aan de basis van Brustem, waar het Luchtmacht Opleidingscentrum gevestigd was.
 | In het kader van de para-commando opleiding in 1964, parachutesprong uit de beroemde ballon van Schaffen-Diest. (Archieven Christian Adam) |
Al deze activiteiten deden echter niets af aan zijn beschikbaarheid en enthousiasme voor de luchtcadetten, die zweefvliegen beoefenden tijdens sommige weekenden van het mooie seizoen en tijdens de kampen in de paasvakantie en de zomervakantie.
Militair vlieger met variabele spoed
Toen Christian Adam vernam dat de landmacht onderofficier-piloten rekruteerde voor haar Alouette II-helikoptereskadrilles, besloot hij de sprong te wagen en verliet hij de Luchtmacht om onmiddellijk toe te treden tot de Lichte Luchtvaart. Hij begon zijn initiële opleiding aan de elementaire vliegschool van de Luchtmacht in Gossoncourt bij Tienen vanaf 27 oktober 1969. De vlieginstructie aan boord van de Stampe & Vertongen SV4b-dubbeldekkers vond plaats in Beauvechain, omdat in Gossoncourt harde banen werden aangelegd om de ingebruikname van de nieuwe SIAI-Marchetti SF 260M (die overigens in 2013 nog steeds dapper dienst doen binnen het 5de schoolsquadron van de 1ste trainingswing van Beauvechain) mogelijk te maken. Hij voltooide zijn eerste solovlucht, een memorabele gebeurtenis in het leven van elke piloot, in een SV4b-vliegtuig in Gossoncourt op 9 maart 1970. Deze eerste en belangrijke stap eenmaal voltooid, sloten Christian Adam en zijn leeftijdgenoten zich aan bij de lichte luchtvaartschool in Brasschaat op 29 juni 1970.
 | De jonge leerling-piloot Christian Adam lachend na zijn eerste solo in een SV4b in Gossoncourt op 9 maart 1970; hij behoorde tot de laatste lichting die werd opgeleid op de mythische Belgische tweedekker, die werd vervangen door de SIAI-Marchetti SF 260M. (Archieven Christian Adam) |
Deze opleiding tot het besturen van draaivleugels culmineerde in het behalen van de Alouette II-pilootvleugels op 15 januari 1971. Aanvullende trainingen waren echter onmisbaar om het niveau van gevechtspiloot te bereiken, met name een bergvliegstage uitgevoerd op een Alouette II in Saillagouse in de Franse Pyreneeën.
Christian Adam werd vervolgens overgeplaatst naar het 16e lichte luchtvaarteskader, gestationeerd in Butzweilerhof bij Keulen, een eskader waarmee hij in 1971 deelnam aan manoeuvres in Griekenland. Hierop volgde de opleiding tot tactische helikoptervlucht van 10 april tot 10 juni 1972 vanaf de militaire vliegbasis van Saint-Hubert.
 | Gloednieuwe helikopterpilootvleugels van de lichte luchtvaart worden op 15 januari 1971 op de uniformjas van Christian Adam in Brasschaat gespeld. (Archieven Christian Adam) |
 | Initiatie in bergvliegen in Saillagouse aan de voet van de Pyreneeën. (Archieven Christian Adam) |
Na een instructeurscursus bij de ALAT (Franse Leger Luchtvaart) in Dax in het zuidwesten van Frankrijk van 19 juni tot 28 oktober 1972, keerde Christian Adam terug naar Brasschaat, dat zijn thuishaven zou worden tot het einde van zijn militaire carrière, zo’n twintig jaar later.
Een carrière met vleugelslagen
Terug in Brasschaat en toegewezen aan het 15de schooleskader, werd Christian Adam daar instructeur en leidde hij talloze leerlingen op in het besturen van draaivleugels. Vanaf 1973 wijdde hij zich aan tal van heli-missies ten behoeve van de rijkswacht. De allerlaatste in dit kader voerde hij uit op 12 april 1994 vanaf het vliegveld van Saint-Ghislain, in gezelschap van commissaris (ex-majoor van de rijkswacht) Legros, in het kader van de triestig beroemde “zaak Dutroux”.
De geleidelijke ingebruikname van de twaalf Britten-Norman BN2a Islanders (gebouwd door Avions Fairey in Gosselies) tussen mei 1976 en februari 1977 binnen de lichte luchtvaart markeerde een belangrijk keerpunt in de carrière van Christian Adam, die bovendien in april 1978 het brevet van tactisch patrouilleleider in een Alouette II had behaald. Hij voerde zijn conversie op de tweemotorige Islander uit van 5 december 1978 tot 7 juli 1979 en voegde daar de IFR-kwalificatie (instrumentenvlucht) aan toe, behaald op 28 maart 1980. Een rigoureuze vliegtraining bracht hem in december 1980 tot het stadium van VFR- (zichtvlucht) en IFR-instructeur (instrumentenvlucht). Christian Adam leidde vanaf dat moment onafhankelijk leerlingen op zowel de Alouette II-helikopter als het tweemotorige Islander-vliegtuig, en hij had vanaf dat moment weinig reden om stil te zitten!
Tijdens een langeafstandsmissie (althans voor de Alouette II) naar Corsica in februari 1985, maakte hij van de gelegenheid gebruik om met zijn vleugelman het wilde binnenland van het Eiland van de Schoonheid te ontdekken en de fascinerende watervallen te bewonderen die duizelingwekkend van de steile kliffen neerstortten. Nadat ze hun ogen de kost hadden gegeven, besloten de twee bemanningen terug te keren naar de basis van Solenzara, vanwaar ze waren vertrokken, maar toen ze de Corsicaanse basis naderden, was de horizon volledig geblokkeerd door een compacte mistmuur. Ze besloten een nadering uit te voeren door boven de mist te vliegen en vervolgens af te dalen boven zee; zo bereikten ze hun thuishaven zonder problemen.
 | Het verkennen van Corsica, terecht het Eiland van de Schoonheid genoemd, aan boord van de Alouette A42 in februari 1985 met onverwachte terugkeer in IFR naar Solenzara (instrumentenvlucht waarvoor het toestel niet uitgerust was). (Archieven Christian Adam) |
Christian Adam kreeg de eer om in 1987 de officiële demonstratiepiloot te zijn van de Britten-Norman BN2a Islander van de lichte luchtvaart, en het was tijdens de vliegshow van Koksijde dat hij zijn eerste vliegpresentatie voor het publiek uitvoerde. Deze demonstraties vermenigvuldigden zich tijdens talrijke vliegshows in België en in het buitenland tot 1994, met veel originaliteit voor een vrij ondankbare machine wat betreft acrobatische mogelijkheden… Bijvoorbeeld, tijdens de vliegshow van Luik-Bierset in 1993, was Christian Adam de enige piloot die steile duikvluchten en omwentelingen uitvoerde met zijn Islander, omdat hij, als ervaren piloot, eruit haalde wat zijn show spectaculairder kon maken.
 | Allen die Christian Adam lief heeft: zijn vrouw Nadine, zijn dochter Cathy, zijn zoon Vincent en… zijn Britten-Norman waarvan hij de officiële demonstrator was voor de lichte luchtvaart. De foto is genomen tijdens de vliegshow van Wiltz-Noertrange in het Groothertogdom Luxemburg op 10 juli 1988. (Archieven Christian Adam) |
De vlucht van de zogenaamde “24.000 vlieguren”-formatie op 12 december 1988 was een van de grootste momenten in de militaire carrière van Christian Adam, die, aan de stuurknuppel van de Islander met registratie B-11, leider was van een formatie met als vleugelmannen de Alouette II’s bestuurd door Roger Duquesnoy en Jacques Dehenau en, de staartsluitende, de Puma G-03 bestuurd door Dany Legros; elke piloot had zojuist de mijlpaal van 6.000 vlieguren overschreden, dus de formatie totaliseerde er… 24.000!
 | Klaar voor een tactische vliegoefening vanaf het militaire vliegveld van Saint-Hubert op 7 juni 1990: links Christian Adam, rechts Jacques Dehenau, de winnende bemanning van de oefening. (Foto Jean-Pierre Decock) |
 | Christian Adam in de instructeursstoel (rechts) van een tweemotorige Islander in korte finale op baan 25 van Charleroi-Gosselies. (Archieven Christian Adam) |
Christian Adam zette zich van 1992 tot 1995 nog in voor de jacht op vervuilers van de Noordzee aan boord van de speciaal daartoe uitgeruste Islander B-2 en voerde meer dan één succesvolle opsporingsmissie uit; overigens voert ditzelfde toestel, inmiddels civiel geworden, in 2013 nog steeds dezelfde missies uit (OO-MMM / Belgian North Sea Aerial Survey).
 | Missie om vervuilende schepen op te sporen in de Noordzee aan boord van de Islander B02, uitgerust met speciale detectiemiddelen, begin jaren 90. Dit toestel voert tegenwoordig nog steeds dergelijke missies uit, maar sinds 2006 onder de civiele registratie OO-MMM. (Vos/SID) |
Als anekdote vertelt Christian Adam nog over zijn landing aan boord van de Godetia van de Marine in april 1992 om zijn vroegere leerlingen Pierre Lejeune en William Blomme, Alouette III-piloten bij de marine, te begroeten.
De bestelling van Agusta A 109-helikopters in 1988 voor ingebruikname vanaf 1992 bracht Christian Adam ertoe om verschillende missies uit te voeren aan het stuur van een Islander naar de hoofdvestiging in Italië, hoewel de helikopters voor België werden geassembleerd bij SABCA in Gosselies. Nabij het einde van zijn carrière kreeg hij niet de gelegenheid om omgeschoold te worden op de nieuwe biturbinehelikopter van de landmachtluchtvaart.
Adjudant-chef Vlieger Christian Adam ging op 1 april 1995 met pensioen en voerde zijn laatste militaire vlucht uit in een Alouette II in het gezelschap van Jean-Yves Dantinne, instructeur en een van zijn vroegere leerlingen, die tragisch omkwam in de zomer van 2012 toen hij met zijn civiele helikopter de kabel van de kabelbaan van Hoei raakte tijdens een fotografische missie, evenals Kolonel Vlieger de Gruben, zijn allereerste leerling en destijds hoofdinstructeur in Brasschaat, die eveneens in 2012 overleed.
Het resultaat voor Christian Adam na een rijkgevulde militaire carrière is meer dan lovend: honderden opgeleide leerlingen getuigen van zijn talent om te onderwijzen, zijn ervaring over te dragen, en de 8.500 vlieguren, waarvan 5.000 op Alouette II en 3.500 op Britten-Norman BN2a Islander zonder noemenswaardig ongeval of incident, getuigen van zijn uitzonderlijke vakkennis: een prachtige prestatie!
Civiel, maar met een stuurknuppel (en een cyclische spoedregeling) in de vuist
Reeds tijdens zijn zeer actieve militaire loopbaan had Christian Adam van 1981 tot 1987 als vrijwilliger gevlogen met de Alouette III, registratie OO-PCB, van Héli-secours, samen met onder andere Paul Aelaerts en Chuck Matterne, eveneens oudgedienden van de lichte luchtvaart. Hij had zich ook vrijwillig gemeld voor sanitaire vluchten tijdens de weekends, zes maanden vanuit het Sint-Camillus ziekenhuis in Namen en het andere semester vanuit het AZ Sint-Jan in Brugge.
 | De Alouette III van Héli-secours met registratie OO-PCB (ex-burgerbeveiliging O-PCB) aan boord waarvan Christian Adam tussen 1984 en 1987 talloze missies uitvoerde; hier is hij klaar om op te stijgen vanaf de helistrip van Beernem (Brugge) op 16 mei 1985. (Archieven Christian Adam) |
Het was deze roeping als reddingspiloot die na zijn pensionering opnieuw tot leven kwam en die hem ertoe bracht deel te nemen aan het avontuur, het eerste in zijn soort in België, gelanceerd door Dokter Maquoi in Bra-sur-Lienne in de provincie Luik. Vervolgens voerde hij zijn transformatie op de Sikorsky S 76 uit, eerst op een vliegsimulator in West Palm Beach, Florida, daarna door het overnemen van de helikopter in Willemshafen, Duitsland, van juni tot augustus 1997. Eenmaal volledig operationeel, had Christian Adam vanaf dat moment de helistrip van Bra-sur-Lienne als basis voor talrijke sanitaire vluchten voor de periode van september 1997 tot september 1999, toen hij het schip verliet na diepgaande meningsverschillen over de manier waarop de operaties moesten worden uitgevoerd met de Duitse eigenaars van de helikopter die door de organisatie van Dokter Luc Maquoi was geleased.
 | De vlucht van de zogenaamde 24.000 uren formatie, geleid op 12 december 1988 door Christian Adam aan boord van de Islander B11/OT-ALK met de Alouette II’s bestuurd door Roger Duquesnoy (linker vleugelman) en Jacques Dehenau (rechter vleugelman), en Dany Legros die de achterhoede sloot met de Puma G03. Feitelijk had elk van de vier piloten de mijlpaal van 6.000 vlieguren overschreden, vandaar het totaal van 24.000. (Archieven Christian Adam) |
 | De vier van de 24.000 uren komen jaarlijks samen voor vrolijke maaltijden, in dit geval in Namen op 17 november 2011: voor een Robinson R-44, van links naar rechts staand: Jacques Dehenau en Roger Duquesnoy; geknield: Dany Legros en Christian Adam. (Archieven Christian Adam) |
Vanaf dat moment wijdde Christian Adam al zijn tijd en energie aan het opleiden van jonge piloten, zowel voor VFR- als IFR-vluchten, binnen het New General Air Center in Charleroi-Gosselies, onder leiding van Berty Graux, eveneens een voormalig helikopterpiloot bij de lichte luchtvaart en waar ook een andere oudgediende als instructeur werkzaam was, Marcel Baudaut. Hij werd er ook nog examinator voor vliegtuigen en helikopters namens de luchtvaartautoriteit, bevoegdheden die hij met tact en vastberadenheid uitoefende tot eind september 2012.
 | Versnelde start voor de eerste missie van Christian Adam aan boord van de Sikorsky S 76 “Spirit of Saint Luc” (patroon van de artsen) vanaf de helistrip van Bra-sur-Lienne op 18 september 1997. (Archieven Christian Adam) |
Van zijn enorme vliegercarrière, met meer dan 14.000 vlieguren en een kwalificatie op zes typen zweefvliegtuigen, twaalf typen vliegtuigen en zeven typen helikopters, kende Christian Adam slechts enkele zeldzame momenten van angst en wel toen het kleine rode lampje tweemaal hectisch knipperde op het dashboard van zijn Alouette II, wat een dreigende brandstofnoodsituatie aangaf; dit gebeurde telkens tijdens een missie voor de rijkswacht omdat de waarnemer erop stond nog enkele observaties uit te voeren… Gelukkig bereikte de helikopter beide keren veilig Brasschaat, maar met net genoeg brandstof in de tank om nog minder dan tien minuten te vliegen. Echter, als men hem vraagt wat hij het meest opwindend heeft gevonden tijdens zijn lange carrière als piloot, antwoordt hij zonder aarzelen dat het, op dagen met een lage en zware bewolking, het uitvoeren van een IFR-doorbraak is en plotseling tevoorschijn komen in de sprankelende zon die weerkaatst op de onberispelijke wolkentoppen. Wij begrijpen hem, omdat we het ook hebben ervaren, en wensen Christian toe dat hij dit moment van intense geluk, dat het voorrecht is van alleen vliegers, nog vaak en lang mag herbeleven.
 | Laatste vlucht van Christian Adam (links) als instructeur met de auteur die (zeer gewillig) als proefkonijn-leerling diende aan boord van de Cessna 150 OO-CHD van het New CAG, dit was in Gosselies op 6 september 2012 na een geweldige vlucht van een uur en zes minuten onder een stralende zon. (Foto Jean-Pierre Decock) |
Jean-Pierre Decock
