Bierset, 8 september 2012. De luchthaven van Luik heeft de afgelopen twintig jaar een opmerkelijke ontwikkeling van haar civiele activiteiten gekend. Dit mag ons echter niet doen vergeten dat het een fabelachtig militair verleden heeft, dat al meer dan negentig jaar oud is. Om de herinnering aan de basis van Bierset levend te houden, werd een broederschap van oudgedienden opgericht onder de naam “White Bison” en in 1988 een klein museum gestart.
Een “opendeurweekend” stelde Hangar Flying in staat om een fantastische collectie documenten, materialen, uniformen en andere schatten te ontdekken die herinneren aan een geschiedenis van bijna een eeuw.
 | Een historische foto: Mimile Witmeur voor een Bréguet XIX. |
Geschiedenis
De geschiedenis van de Luikse luchtvaart begint in 1914, kort voor het begin van de Eerste Wereldoorlog, met de aanleg van een vliegveld in Ans. De Farman HF-22’s van het Belgische Leger konden weinig uitrichten tegen het Duitse offensief en op 18 augustus nemen de Duitsers de vliegbasis in. Ze achten de locatie echter ongeschikt en leggen een nieuw terrein aan in Bierset. Ze gebruiken het vliegveld als reparatie- en transitbasis tussen Duitsland en het front. Na de oorlog is het wachten tot 1 maart 1920 totdat de luchtvaart eindelijk wordt geïntegreerd in de structuur van het Belgische leger onder de naam “militaire luchtvaart”. De bouw van de kazerne De Cubber wordt datzelfde jaar gestart. En op 13 februari 1922 nemen de eerste vliegtuigen van de Belgische militaire luchtvaart hun intrek in de nieuwe faciliteiten van Bierset-Awans. Dit zijn eerst DH-4’s die de 10e, 11e en 12e Smousen uitrusten, die samen de 5e Bombardementsgroep vormen. De eerste grote vliegshow vindt plaats op 27 mei van hetzelfde jaar. Het interbellum zal verschillende naamswijzigingen van de eenheden en de komst van nieuw materieel zien: eerst DH-9’s, daarna in 1928 de komst van Bréguet XIX’s, en in 1935 de Renard 31. Deze onderscheiden zich binnen de 9e en 11e Smousen van de Vde Groep van het 1e Luchtvaart Regiment (9/V/1Aé en 11/V/1Aé) tijdens de campagne van mei 1940 door niet minder dan 54 oorlogsmissies uit te voeren alvorens de opdracht tot capitulatie te ontvangen, wat ze overigens als laatsten deden.
 | Schaalmodel van de Renard 31 in de kleuren van de 11e Smouse, waarvan het embleem (de Sioux met de rode cirkel) werd overgenomen door de 21e Smouse van de 15e Wing. |
Na de Duitse invasie wordt het vliegveld van Bierset vanaf 15 mei 1940 bezet door een Staffel Junkers 88, en vanaf 25 mei door Stuka’s. Een heroïsche sabotageactie door het Belgische Verzet vindt plaats in 1944, en een monument “Refuge Saumon” herdenkt deze gebeurtenis naast het museum “White Bison”.
 | Het monument “Refuge Saumon” ter herdenking van de sabotageactie van de verzetsstrijders in 1944. |
Eind 1944, na het geallieerde offensief, wordt Bierset bezet door de 42e Groep van de 9e Air Force die een beslissende rol zal spelen. De Amerikaanse tanks dreigden namelijk stil te komen staan door gebrek aan brandstof, omdat de bevoorrading over de weg niet snel genoeg verliep. Operatie “Red Bull Express” wordt op touw gezet. Een luchtbrug wordt gecreëerd tussen Engeland en Bierset. Het vliegveld zal dagelijks honderden C-47 Dakotas ontvangen, geladen met de kostbare brandstofvaten. De landingen volgen elkaar in een angstaanjagend tempo op, soms met een beweging elke 20 tot 30 seconden. Dit gebeurt niet zonder incidenten en verschillende crashes vinden plaats als gevolg van slecht weer en de risico’s van formatievliegen. Wanneer het terrein verzadigd is, wachten de Dakotas in pelotons van 24 op toestemming om te landen.
 | Antivliegtuiggeschut gebruikt door de Amerikanen tijdens de Tweede Wereldoorlog. |
Na de oorlog zijn het de burgers die de vliegbasis een nieuwe impuls geven, met de oprichting van de Royal Motor Union Aviation, lange tijd voorgezeten door Dokter Daelhem. In 1947 maakt Sabena een tussenstop in Bierset op de lijn Brussel-Parijs, uitgevoerd met DC-3’s. Met de Koude Oorlog wordt in 1950 besloten de oude basis te vervangen door nieuwe faciliteiten op het grondgebied van Bierset (Velroux) en een NAVO-piste te bouwen die geschikt is voor straalvliegtuigen. De basis wordt geopend op 27 september 1953 onder de naam 9e Jachtbommenwerpers Wing, met drie smousen (22e, 26e, 30e) uitgerust met Meteor VIII. De 26e smouse neemt de bizon als embleem aan, en dit dier wordt bij de oprichting in 1968 overgenomen door de 3e Tactische Wing. In 1957 worden de Meteors vervangen door Hunter F.6’s.
De 9e Wing wordt ontbonden op 30 april 1960 tijdens een reorganisatie van de Luchtmacht. Vanaf november ontvangt de basis tijdelijk de smousen van de Wing Geleide Grond-Lucht Raketwapens (WETSA) vóór hun definitieve ontplooiing in Düren in 1962. De vliegtuigen keren terug in april 1963, met de aankomst vanuit Beauvechain van de 42e Recce Smouse, uitgerust met RF-84F Thunderflash. Vanaf 1967 vestigen de T-33’s van het VSV zich hier ook na hun vertrek uit Chièvres. In 1968 verandert de basis opnieuw van naam en wordt de 3e Tactische Wing. In 1970 verhuizen de T-33’s naar Brustem en arriveren de eerste Mirage 5B’s in Bierset. In 1971 verlaat de 1e Smouse (F-84F) Florennes voor Bierset, terwijl de 42e in omgekeerde richting vertrekt om haar conversie naar Mirage 5BR in Florennes te doen. De 8e Smouse arriveert op 15 december met haar gloednieuwe Mirage 5BA’s. In 1988 keert de 42e Recce Smouse terug naar Bierset en vervangt de 1e Smouse die in maart 1989 terugkeert naar Florennes.
 | De BA-08 van de 8e Smouse in de speciale “20 jaar Mirage” kleuren. |
De Mirage neemt een belangrijke plaats in in de militaire geschiedenis van Bierset, en in 1990 wordt de BA-08 blauw en wit geschilderd, de kleuren van de 8e Smouse, ter herdenking van 20 jaar Belgische dienst van dit mythische toestel. Helaas, na een nieuwe herstructurering, wordt de 8e Smouse ontbonden op 30 september 1991. Deze beroemde Mirage 5’s hebben met succes deelgenomen aan de missie “Ace Guard” tijdens de eerste Golfoorlog, vanuit de Turkse basis Diyarbakir, waarbij niet minder dan 650 afschrikkingsmissies in de vorm van patrouilles langs de Iraakse grens werden uitgevoerd.
1994 ziet het einde van de “Luchtmacht” periode (met uitzondering van de luchtverkeersleiding die tot 2011 zou functioneren) en de overdracht van de Basis Bierset aan de “Lichte Luchtvaart”, waarvan de drie helikopterbataljons en de onderhoudseenheid uit Duitsland werden gerepatrieerd. In 2004 wordt de Groep Lichte Luchtvaart geïntegreerd in de Luchtcomponent onder de naam Wing Héli. De uitbreiding van de civiele activiteiten van Liege Airport en de budgettaire beperkingen leiden in oktober 2009 tot de beslissing om de Wing Héli te verhuizen naar de Basis van Beauvechain. En in november 2011 komt er een einde aan de militaire activiteiten op de Basis, negentig jaar na de komst van de eerste DH-4’s.
De Witte Bizon
Zo’n rijke geschiedenis kon niet in de steek gelaten worden. Onze gids, Jean Loncelle, bestuurder van de vzw en conservator van het Museum, legt uit hoe het Museum in 1988 ontstond, in een zaal van 6 bij 6 meter tegenover de onderofficierenmess van de basis. Hij was toen Adjudant-Majoor en verantwoordelijk voor de bewapening bij de 8e Smouse. Sindsdien is het Museum twee keer verhuisd, eerst naar de kazerne De Cubber (die wordt afgebroken…), en sinds 2010 naar het oude Stafblok van de 3e Wing, gelegen in de noordelijke gebieden van de voormalige basis. Met meer dan 900 leden dankt de Broederschap “The White Bison” zijn naam aan het dier dat eerst als embleem diende voor de 26e Smouse, en daarna voor de 3e Wing. Het “white” werd gekozen op basis van de haarkleur van de oudgedienden…
 | Talloze foto’s illustreren de periode 1922-1940. |
Het Museum is gratis geopend elke donderdag van 10:00 tot 16:00 uur, en elke eerste zondag van de maand van 10:00 tot 12:00 uur, met uitzondering van feestdagen. Het beschikt over een cafetaria, een documentatiecentrum/bibliotheek, en tal van tentoonstellingsruimtes gewijd aan verschillende thema’s die de geschiedenis van de Basis Bierset illustreren: maquettes, vluchtsimulator, boordinstrumenten, Mirage bewapening, 8e Smouse, 42e Smouse, Amerikaanse periode 1944-1945, Duitse periode 1940-1944, de vooroorlogse periode, Ground Defense, Overleving, ontmijning, enz. Talloze documenten, zeldzame foto’s en veel objecten, instrumenten, bewapening, vormen een schat aan informatie voor de historicus en de luchtvaartliefhebber.
 | Het dashboard van een RF-84F Thunderflash. |
De vzw wordt beheerd door een Raad van Bestuur, voorgezeten door Daniel Grégoire. Ze publiceert een driemaandelijks bulletin en heeft een website (http://www.whitebison.be ).
Het “Opendeurweekend” vond plaats in het kader van de Erfgoeddagen, en diverse activiteiten trokken het publiek naar een te weinig bekend museum dat zeker een bezoek waard is.
 | Het embleem van de “White Bison”. |
Tekst en foto’s: Guy Viselé
