Kiewit, zondag 26 augustus 2012, het plafond is laag en de onophoudelijke stroom van buien compromitteert definitief de historic days op het oudste nog actieve vliegveld van België, zo niet ter wereld, want er wordt gevlogen sinds de heroïsche tijd van de “kippenhokken” in 1909. Dit weekend heeft er niets gevlogen in Kiewit, zo slecht was het weer. De verplaatsing was echter de moeite waard, want het stelde ons in staat om Jean-Marie Baerts te ontmoeten, de voorzitter van de zeer recente vzw Early Birds Kiewit, de Belgische tak van de Nederlandse vereniging Vroege Vogels/Early Birds Foundation die zich toelegt op het weer vliegklaar maken van oude vliegtuigen.
 | Een deel van de Aero-Kiewit vloot op het doorweekt vliegveld op zondag 26 augustus; op de voorgrond, de Cessna 172 OO-KWT, ter herinnering aan de honderdste verjaardag van Kiewit, het oudste en nog steeds actieve vliegveld van België. |
Vroege Vogels in Lelystad
Halverwege de jaren 70 besloot een groep Nederlandse enthousiastelingen om oude rotatiemotoren op te knappen, getuigen van de avontuurlijke tijd van de luchtvaartpioniers aan het begin van de twintigste eeuw. Jean Salis, animator van een bedrijf dat oude vliegtuigen liet vliegen, waarvan zijn vader de basis had gelegd in de jaren 30, had zijn activiteiten in de jaren 70 aanzienlijk uitgebreid ten behoeve van de cinema en meer specifiek de televisie. Men herinnert zich de beroemde Franse televisieseries “Les faucheurs de marguerites” en “Le temps des as” waarvan de sterren gerestaureerde oude kisten of replica’s daarvan waren, gebouwd op zijn initiatief. Hij gebruikte ze op het vliegveld van La Ferté Alais op het plateau van Cerny ten zuiden van Parijs. Jean Salis had in 1975 de Nederlandse enthousiastelingen van de Vroege Vogels gevraagd om verschillende rotatiemotoren te restaureren in ruil voor de schenking van een De Havilland DH 82a Tiger Moth (ex PG671 bij de RAF en N82AM in het Amerikaanse register) die zij weer vliegklaar maakten. Dit was het eerste toestel van wat al snel een groot avontuur zou worden, evenals een belangrijke collectie van oude vliegmachines die men in hun element kan zien evolueren: de lucht.
 | Voor de Blériot XI, twee belangrijke drijvende krachten achter het Kiewit-platform: links, Frank Sterkmans, de voorzitter van Aero-Kiewit en rechts, Jean-Marie Baerts, de voorzitter van Early Birds Kiewit. |
Gevestigd in Lelystad, het vliegveld ten noordoosten van Amsterdam dat ook het Aviodrome museum en de reconstructie van de Schiphol terminal uit begin jaren 30 herbergt, tellen de Vroege Vogels drieëntwintig oude vliegtuigen waaronder de zeer zeldzame B.A.T. FK23 Bantam, Brewster Fleet 7, Pietenpol Aircamper en D.H. 60G Moth (het oudste vliegende toestel ingeschreven in het Nederlandse register) en zelfs een felle North American P-51D Mustang jager uit de laatste oorlog.
De aanzienlijke uitbreiding van het erfgoed van deze non-profitorganisatie heeft geleid tot de oprichting van de Early Birds Foundation.
 | De Blériot XI, ook bekend als het “kanaaloversteektype”, is in perfect vliegklare staat en is gebouwd volgens de originele plannen door Henk van Hoorn; hij is conform het origineel, afgezien van één of twee instrumenten en de motor, die echter een oude Lenape Papoose van drie omgekeerde Y-cilinders is die 45 pk levert, terwijl de Anzani-motor van Blériot uit 1909 een W-motor was met drie cilinders die 25 pk leverde (er bestond niettemin een variant van de motor met de drie cilinders in Y). |
Een filiaal in België
Jean-Marie Baerts, een jonge Belgische enthousiasteling van oude vliegtuigen, ontdekte de Tiger Moth van de Vroege Vogels tijdens de bijeenkomst van oude vliegtuigen in Schaffen-Diest in 1985. Zijn hart begon sneller te kloppen toen hij de antieke standaard tweedekker lesvliegtuig uit de jaren 30 en 40 van de Royal Air Force zag. Maar zijn hart ging tekeer toen de piloot, Jaap Mes, hem meenam voor een vlucht. Zijn passie voor oude vliegtuigen bracht hem ertoe talloze fotoreportages over de Nederlandse vereniging te maken en, van het één kwam het ander, hij werd er logischerwijs “de agent” voor België van. Jean-Marie Baerts heeft zich daarom sterk ingezet voor de ontwikkeling van de aanwezigheid van de Early Birds in de Benelux door de komst van de oude kisten uit Lelystad in België te promoten. Zo maakte de Blériot XI, het oudste toestel van de vereniging in termen van luchtvaartchronologie, een opmerkelijke en opportuun optreden in 1999 in Kiewit door te landen en op te stijgen op de grasbaan van dit historische vliegveld. De beweging met als doel het oprichten van een vzw Early Birds Belgium was gelanceerd…
 | Close-up van de cockpit van de Blériot XI, zeer toepasselijk geregistreerd PH-BLE. De koperen koepel in de vorm van een projectiel in het midden is in feite de achterkant van de brandstoftank, de instrumenten zijn van die tijd, maar afgezien van de twee kleine temperatuur- en oliedrukmeters onderaan het rechterpaneel met, er net achter en bevestigd aan de rechterstijl, het originele kompas waarvan de wijzerplaat horizontaal is. |
Early Birds Kiewit
De voorzitter van de nieuw opgerichte vzw ging in 2009 op zoek naar infrastructuur en kreeg de volledige steun van de instanties die de bestemmingen van het vliegveld van Kiewit bij Hasselt bepaalden. Deze verwelkomden hem hartelijk en er werd besloten om een speciale hangar te bouwen om de toestellen en activiteiten van het Belgische hoofdstuk van de Early Birds Foundation te huisvesten. Dit was in 2009 en men vierde het honderdjarig bestaan van de oversteek van het Kanaal door Louis Blériot, reden waarom de Blériot XI (gepaste registratie PH-BLE) van de vereniging naar Blériot-Plage bij Calais vloog, vanwaar de illustere vliegenier zijn nu legendarische vlucht begon. Het was de bedoeling dat de PH-BLE de oversteek zou maken ter herdenking, maar het was de Blériot XI uit de Jean Salis-collectie die dit deed en, gezien de enorme aantrekkingskracht die de Nederlandse Blériot XI uitoefende op de toegestroomde menigte, bleef deze op het strand op uitdrukkelijk verzoek van de organisatoren van het evenement. Dit werd slechts uitgesteld, want de PH-BLE maakte in 2010 een heen- en terugvlucht over het Kanaal om de prestatie te vieren die de Franse vliegenier Jacques de Lesseps in 1910 had geleverd.
 | De schitterende Fokker DR I driedekker met registratie PH-EBF, die het grootste deel van de tijd in Kiewit staat, is hier te zien in Antwerpen-Deurne op 7 juli 2007; enige structurele concessies aan de moderniteit: de vervanging van de staartslede (onverenigbaar met betonnen banen) door een staartwiel en de stermotor in plaats van een minder betrouwbare en minder efficiënte rotatiemotor uit die tijd. |
De eeuw van het vliegveld van Kiewit werd in 2009 waardig gevierd en ook, onder andere, met de inhuldiging van een gloednieuwe hangar van 500 m² bestemd voor de Belgische afdeling van de Early Birds.
Early Birds Kiewit vandaag en morgen
De hangar van de Early Birds in Kiewit, ingehuldigd op 28 augustus 2010, herbergt historische vliegtuigen tijdens hun verblijf in België, zoals momenteel het geval is met de Blériot XI met registratie PH-BLE, een replica gebouwd volgens de originele plannen door Henk van Hoorn, die ook de piloot is. Het andere toestel dat ook vliegklaar is en in Kiewit is gestationeerd, is de replica van de Fokker DR I driedekker, een vliegtuigtype dat beroemd is geworden door de beroemde Duitse aas van 14-18, Manfred von Richthofen, alias de Rode Baron; het toestel is geregistreerd PH-EBF (voor Early Birds Foundation) en draagt het fictieve constructienummer 155/17, evenals een schitterende azuurblauwe kleurstelling versierd met een witte adelaar, typisch voor de “Jasta” (Jagdstaffel of jachteskader) die in 1917 in Marke bij Kortrijk was gestationeerd en waar de Duitse aas met 80 luchtoverwinningen deel van uitmaakte.
 | Overzicht van de hangar voor de Early Birds Kiewit. Op de voorgrond is de Morane-Saulnier MS 733 (OO-MSA/178) te zien zonder motorkap en waarvan de cockpit en de voorranden zijn gestript voor revisie, vervolgens de MS 505 Criquet (Fieseler Fi 156 Storch gebouwd in Frankrijk) die net is bespannen met het motorframe op zijn plaats, dan de aanhanger die is bedoeld voor het vervoer van de gedemonteerde Blériot XI naar plaatsen waar hij een vliegdemonstratie moet uitvoeren, en tot slot bevindt de gemonteerde en complete Blériot XI zich net voor de Fokker DR I PH-EBF. |
De hangar herbergt nog verschillende lopende restauraties, waaronder die van een Fieseler Fi 156 Storch, een licht Duits observatievliegtuig uit de laatste oorlog met ultratste korte start- en landingsmogelijkheden. Dit type vliegtuig schreef geschiedenis toen de Duitse kolonel Otto Skorzeny in september 1943 een Storch landde in de bergen van de Gran Sasso in Italië om Benito Mussolini, die daar gevangen zat en net was bevrijd door een Duits luchtlandingsteam, terug te brengen. Het gaat in feite om een Morane-Saulnier MS 505 Criquet, een versie van de Storch gebouwd in Frankrijk tijdens en na de bezetting en uitgerust met een Jacobs stermotor. De restauratie van de Criquet is in dit geval vergevorderd en het is de bedoeling om er een reeds gereviseerde Jacobs stermotor van 304 pk in te monteren, die glanst als een nieuwe munt en wacht om in de neus van het vliegtuig te worden geplaatst voor een spoedige vlucht.
 | De stralende Amerikaanse Jacobs stermotor met zeven cilinders, wachtend op de montage op de MS 505 Criquet, waar hij eindelijk zijn 304 paardenkrachten uit volle borst zal laten brullen… |
Het andere restauratieproject in uitvoering betreft een Morane-Saulnier MS 733 Alcyon. Dit Franse lesvliegtuig uit de jaren 50 draagt constructienummer 178 en werd ingezet bij de Franse marine. Als overtollig verklaard werd het in april 1978 verworven en geregistreerd als OO-MSA door Eric Vormezeele, de gerenommeerde Belgische verzamelaar en piloot van oude vliegtuigen. Dit recent gestarte project blijkt een langdurige klus, aangezien het vliegtuig al vele jaren niet meer heeft gevlogen en de Potez 6D.30 motor ook een revisie nodig heeft.
De duidelijk uitgesproken intenties van Jean-Marie Baerts zijn om de vereniging te ontwikkelen vanuit haar basis in Kiewit bij Hasselt, maar ook om solide samenwerkingsverbanden aan te gaan met het moederhuis in Lelystad en met het Stampe Center/Museum gevestigd op de luchthaven van Deurne bij Antwerpen.
 | Close-up van de Potez 6D.30 motor met zes omgekeerde lijncilinders van 240 pk, waarmee de Morane-Saulnier MS 733 Alcyon momenteel wordt gerestaureerd. Opgemerkt moet worden dat de toestellen van de Franse marine waren uitgerust met een tweebladige variabele spoedpropeller, terwijl die van de Armée de l’Air waren voorzien van een driebladige propeller die een beter rendement bood. |
Het Belgische hoofdstuk van de Early Birds is dus actief en heeft, zoals men gewoonlijk zegt, de komende jaren veel werk aan de winkel voor de groep enthousiastelingen die er elke zaterdag werken onder de aandachtige en welwillende leiding van hun voorzitter Jean-Marie Baerts.
Meer informatie op www.earlybirdskiewit.be of www.vroegevogels.org
Tekst en foto’s: Jean-Pierre Decock
