Gosselies, 26 oktober 2011. Brussels South Charleroi Airport (BSCA) vierde dit jaar zijn 20ste verjaardag. Naast de diverse evenementen die ter gelegenheid hiervan in de maand september werden georganiseerd, vonden wij het interessant om de geschiedenis van dit avontuur te schetsen.
Geschiedenis
Op 9 juli 1991 werd de naamloze vennootschap “Brussels South Charleroi Airport” officieel opgericht. Deze operatie was een gevolg van politieke beslissingen over de regionalisering van openbare luchthavens, met uitzondering van Brussel-Nationaal. Het Waals Gewest besloot in dit kader om het beheer van haar twee belangrijkste luchthavens – Charleroi en Luik – over te dragen aan privaatrechtelijke vennootschappen, onderworpen aan de wetten op handelsvennootschappen. Bij de oprichting was de holding Sambrinvest meerderheidsaandeelhouder van BSCA. Sindsdien heeft het zich opengesteld voor privaat kapitaal, met de komst in 2009 van de Italiaanse groep SAVE, die onder meer de luchthaven van Venetië beheert. De twee luchthavens, tot dan toe weinig actief, zouden bijdragen aan de regionale economische ontwikkeling en broodnodige banen creëren. BSCA werd belast met het beheer en de commerciële ontwikkeling van de luchthaven van Charleroi. De publieke taken, zoals veiligheid en luchtverkeersleiding, werden respectievelijk overgenomen door het Waals Ministerie van Uitrusting en Transport (MET) en de Regie der Luchtwegen (RVA), die in 1998 Belgocontrol werd.
 |
De oude terminal, gelegen ten zuiden van de luchthaven. |
De start was niet gemakkelijk. Maar het werk om de luchthaven te promoten werd met meesterhand geleid door het team samengesteld door Marie Desseaux, gedelegeerd bestuurder van BSCA van 1996 tot 2001. En de eerste klant voor lijnvluchten, de *low cost*-maatschappij Ryanair, opende op 1 mei 1997 een dagelijkse verbinding Charleroi-Dublin. Deze frequentie werd vanaf de herfst verdrievoudigd en de luchthaven registreerde dat jaar 211.000 passagiers. De zomer daarop kreeg luchtvaartmaatschappij Air Algérie operationele problemen met de Parijse luchthavens en verplaatste een deel van haar vluchten naar Charleroi. Dit leverde 64.000 extra passagiers op, maar aangezien de operaties ook ’s nachts plaatsvonden, veroorzaakte dit problemen met omwonenden die klaagden over geluidsoverlast. Momenteel is de luchthaven ’s nachts gesloten van 23:00 tot 06:00 uur, behalve voor aankomsten van gestationeerde vliegtuigen die vertraagd zijn om operationele redenen. En het probleem van geluidsoverlast is proactief aangepakt door Sowaer, met een programma dat aanzienlijke compensaties omvat voor omwonenden, hetzij door aankoop van hun huizen, hetzij door isolatiepremies.
Eerste Europese basis van Ryanair
In 2001 werd de luchthaven van Charleroi de eerste continentale basis van Ryanair, die er twee vliegtuigen stationeerde. Men ging plotseling van drie vluchten per dag naar één bestemming naar vijftien dagelijkse rotaties naar zeven bestemmingen, waarbij Carcassonne, Glasgow, Londen, Pisa, Venetië en Shannon werden toegevoegd aan Dublin. En er werden 773.000 passagiers geregistreerd in één jaar. Dit was het begin van het *low cost*-fenomeen in ons land. Dit gebeurde niet zonder een enorme inspanning van BSCA, die in korte tijd het nodige personeel moest aanwerven en opleiden voor deze operaties, handlingmateriaal moest selecteren en aankopen, en procedures moest bestuderen en ontwikkelen om vliegtuigen te parkeren en alle operaties van passagiers- en bagageafhandeling in 25 minuten *turn around* te voltooien! Er werd een noodoplossing gevonden voor de behoefte aan extra parkeerplaatsen, aangezien de oude terminal ten zuiden van het terrein slechts 500 plaatsen had: een betonplaat in het noorden werd omgevormd tot parking en een shuttlesysteem bracht passagiers naar de terminal. Ongeveer honderd mensen werden in minder dan twee maanden aangeworven en opgeleid, wat de positieve sociale impact van de luchthavenontwikkeling in een regio met een hoge werkloosheid aantoont. Rome en Liverpool werden vanaf de zomer van 2002 bediend. En de groei was razendsnel: bijna 1.300.000 passagiers in 2002, 1.800.000 passagiers in 2003.
 | Aan de *airside* staat een Boeing 737-800 van Ryanair in de onmiddellijke nabijheid van de oude terminal geparkeerd, een essentiële voorwaarde voor de snelle omlooptijden die het *low cost*-model vereist. |
Ryanair koos Charleroi als eerste Europese basis en ontwikkelde er zijn activiteiten na zware en moeilijke onderhandelingen met de toenmalige Waalse regering, die de maatschappij een reeks aanzienlijke financiële steunmaatregelen toekende. De Europese Commissie startte in 2003-2004 een onderzoek naar de voorwaarden voor het verstrekken van deze steun. Er moet worden opgemerkt dat er in die tijd geen wettelijk kader bestond voor dergelijke zaken, hoewel het fenomeen in verschillende landen op nationaal niveau bestond (met name in Frankrijk, met steun van de lokale Kamers van Koophandel). Het Europese onderzoek concludeerde dat er sprake was van illegale staatssteun, en er moest een nieuw contract worden onderhandeld met de Ierse luchtvaartmaatschappij om te voldoen aan de nieuwe Europese regelgeving. Dit werd in december 2005 gesloten.
De status van “enige klant” van Ryanair was ongemakkelijk. BSCA heeft enorme inspanningen geleverd om andere luchtvaartmaatschappijen aan te trekken en tekende met een tweede *low cost*-operator, de Hongaarse maatschappij Wizz Air, die in juli 2004 vluchten met Airbus A320’s naar Warschau en Boedapest opende. Het werd een belangrijke klant en voegde in de loop der jaren nieuwe bestemmingen toe in Oost-Europese landen (Boekarest, Katowice, Praag, Sofia). De grens van twee miljoen passagiers werd in 2004 overschreden.
 | In 2004 werd Wizz Air de tweede reguliere operator van Brussels South en voerde vluchten uit met Airbus A320’s naar Oost-Europese landen. |
De algemene luchtvaart
De algemene luchtvaart is en blijft een belangrijke gebruiker. Verschillende vliegscholen hebben er hun thuisbasis en veel privévliegtuigen zijn er gestationeerd. Ze beschikken over hangars aan de zuidkant van de luchthaven. Zolang coëxistentie mogelijk is, wenst BSCA dat deze activiteiten voortduren. Maar op termijn zal, in coördinatie met deze bedrijven, een overdracht van bepaalde activiteiten moeten worden overwogen, afhankelijk van de ontwikkeling van het commerciële verkeer. De zakenluchtvaart wordt daarentegen een belangrijke speler. Aangezien de luchthaven niet “gecoördineerd” is (dat wil zeggen, geen *slots*-systeem toepast) en zowel dicht bij de Waalse industriële sites als bij Brussel ligt, trekt zij steeds meer operators uit de zakenluchtvaart aan. En het “Jet Centre”-project van BFG (Belgian Flight Group) is het logische vervolg op de ontwikkeling van gespecialiseerde handlingactiviteiten voor de zakenluchtvaart, uitgevoerd onder de naam BFH (Belgian Flight Handling) in gerenoveerde lokalen van de oude terminal. Dit wordt een echte terminal voor de zakenluchtvaart, die naar verwachting in 2012 operationeel zal zijn.
 | Private Wings exploiteert een reguliere “bedrijfsshuttle” tussen Ingolstadt en Charleroi, wat bijdraagt aan de diversificatie van het verkeer en de ontwikkeling van de zakenluchtvaart. |
Permanente ontwikkeling van de infrastructuur
De groei vereist de bouw van een nieuwe terminal. De studies begonnen reeds in 2001 en de werken startten in 2005. BSCA koos voor een terminal die passagiers een hele reeks diensten en winkels kan bieden, wat de inkomstenbronnen diversifieert. Enorme parkeerplaatsen werden gebouwd in de onmiddellijke nabijheid van de terminal. Een geavanceerd bagageafhandelingssysteem werd ontwikkeld en de passagiersstromen werden geoptimaliseerd om de instaptijden te verkorten, een vereiste van het *low cost*-model dat gebaseerd is op zeer korte omlooptijden. De nieuwe terminal werd officieel en met veel ceremonie ingehuldigd door Prins Filip van België op 28 januari 2008. Intussen hadden twee andere maatschappijen ervoor gekozen om de luchthaven van Charleroi te bedienen: Jet4you, waarin Jetairfly een participatie heeft, opende in november 2006 vluchten naar Marokko (Casablanca), en Private Wings lanceerde op 1 november 2007 een lijn naar Ingolstadt. In oktober 2008 stationeerde Jetairfly een eerste Boeing 737-800 in Charleroi en voert sindsdien vluchten uit naar een steeds groter aantal mediterrane bestemmingen. Dit draagt voor BSCA bij aan een diversificatie van haar klantenbestand en een toename van haar bestemmingen.
 | Luchtfoto van de nieuwe terminal, geopend in 2005, met op de achtergrond het bedrijventerrein “Aéropole”. |
De reeds bestaande infrastructuur voldeed niet meer aan de vereiste normen voor een regelmatige operatie van deze omvang. Het oude ILS stond alleen landingen toe met 600 meter zicht, en dit leidde, afhankelijk van de mist, tot annuleringen en vertragingen van vluchten. Begin 2009 werd het vervangen door een nieuw ILS Categorie III, geïnstalleerd en beheerd door Belgocontrol, dat landingen toestaat met slechts 150 meter Runway Visual Range (RVR)!
 | De ILS Categorie III, in gebruik genomen in 2009, heeft zowel de veiligheid als de punctualiteit van de vluchten aanzienlijk verbeterd. |
De implementatie van de nieuwe terminal in het noorden van de luchthaven, terwijl de oude terminal en de verkeerstoren zich in het zuiden bevinden, heeft ook de bouw van een nieuwe noordelijke taxibaan noodzakelijk gemaakt, om het oversteken van landingsbanen te voorkomen. De uitrusting van de verkeerstoren is gemoderniseerd en omvat onder meer een verkeersbewakingssysteem via videocamera’s, dat minder zichtbare of verder afgelegen gebieden dekt, en zo zowel de veiligheid als de doorstroming van het verkeer verbetert. Er is gepland om een nieuwe toren te bouwen, beter gelegen ten opzichte van de nieuwe terminal. Technische discussies tussen Belgocontrol, die het verkeer beheert, en BSCA en Sowaer, zijn gaande om de meest geschikte locatie voor de toekomstige nieuwe toren te vinden. Er moet immers rekening worden gehouden met zowel de noodzaak voor luchtverkeersleiders om een beter zicht te hebben op het verkeer aan de noordzijde van de luchthaven, als met milieu- en regelgevingsbeperkingen. BSCA voorziet intussen de bouw van een secundaire mini-toren bovenaan de terminal voor het beheer van bewegingen op de hoofdparking.
 | De huidige verkeerstoren, beheerd door Belgocontrol, is opnieuw uitgerust en profiteert van de modernste technologieën. |
De huidige landingsbaan is 2.550 meter lang, wat perfect volstaat voor Europese en mediterrane bestemmingen. Een ideale verlenging tot 3.400 meter, al jarenlang bestudeerd, zou verdere, zelfs intercontinentale bestemmingen mogelijk maken. Na een lang en traag proces heeft een typisch Belgisch politiek-juridisch compromis geleid tot “de knoop doorhakken” door een beperkte verlenging toe te staan, maar die niet voldoet aan de operationele behoeften. Onder deze omstandigheden zou de noodzakelijke investering niet rendabel zijn en is dit dossier momenteel geen prioriteit meer.
De terminal, oorspronkelijk ontworpen om 3,5 miljoen passagiers per jaar te ontvangen, registreert dit jaar bijna 6 miljoen. Deze voortdurende groei maakte, amper drie jaar na ingebruikname, de bouw van vier nieuwe boardinggates noodzakelijk. Eind juni 2011 geopend, bieden ze meer ruimte aan reizigers en kunnen ze 16 vliegtuigen tegelijk afhandelen.
 | Het “vakantieverkeer” is gegroeid, zowel in reguliere als chartervluchten. De Marokkaanse maatschappij Jet4you vliegt sinds 2006 met B737’s naar Casablanca, en Jetairfly heeft drie Boeing 737-800’s gebaseerd in Charleroi. |
De drie ontwikkelingsassen
BSCA legt momenteel de laatste hand aan zijn Masterplan, dat gepland is voor eind 2011. Dit plan voorziet drie ontwikkelingsassen: in eerste instantie de uitbreiding van de vliegtuigparkeerplaatsen, mogelijk zowel naar het westen als naar het oosten; de uitbreiding van de passagiersterminal, eveneens mogelijk in beide richtingen; en de verbetering van de toegankelijkheid via zowel weg als spoor.
Dit laatste vereist de medewerking van verschillende andere spelers, maar er is aanzienlijke vooruitgang geboekt. De treinverbinding zal tot stand komen via een tunnel onder de aéropole en de luchthaven om een ondergronds station onder de passagiersterminal te bereiken, met directe toegang daartoe. Dit zal de bereikbaarheid per openbaar vervoer mogelijk maken vanuit de grote Waalse steden en Brussel, evenals de grenssteden die deel uitmaken van het verzorgingsgebied van Brussels South, zoals Maastricht, Keulen, Luxemburg, Lille. De projecten omvatten ook de realisatie van een parking met 1.500 plaatsen. Als alle studies en kunstwerken binnen de geplande termijnen worden uitgevoerd, zou de ingebruikname van het station in 2019 kunnen worden overwogen. Dit project past in een beleid van duurzame mobiliteit.
 | Uitzicht op de “transit”-zone van de terminal, met commerciële activiteiten zoals restaurants en winkels. |
Een dubbelcijferige groei gedurende meerdere jaren vasthouden vereist het stellen van duidelijke doelen en het voorzien in de nodige infrastructuur om deze te realiseren. BSCA kiest voor wat zij een “gecontroleerde groei” noemen. Afhankelijk van de infrastructuurbeperkingen werkt het bedrijf samen met zijn huidige en toekomstige klanten om zich aan deze beperkingen aan te passen. Concreet wordt gezocht naar maximale rendabiliteit van de installaties en het personeel
door meer vertrekken naar nieuwe bestemmingen aan te bieden tijdens daluren. Dankzij een betere spreiding van de vluchten gedurende de dag kan een capaciteit van 8 tot 10 miljoen passagiers in de huidige structuur worden bereikt. Dit doel kan echter alleen worden bereikt in functie van een evolutie in de relatie “luchthaven/dienstverlener-klanten” naar een partnerschapsrelatie.
De huidige CEO van de luchthaven, Jean-Jacques Cloquet, gaf tijdens de persconferentie ter gelegenheid van de 20e verjaardag van BSCA commentaar op het evenement: “Wat een veranderingen sinds de oprichting van Brussels South Charleroi Airport in 1991! Van een kleine, onbekende regionale luchthaven zijn we vandaag de tweede luchthaven van België geworden en trekken we zelfs reizigers aan uit Nederland, Luxemburg en Noord-Frankrijk. Terwijl we in 1998 210.727 passagiers registreerden, sloten we 2010 af met bijna 5,2 miljoen reizigers, een stijging van 2.465% in 12 jaar! Deze gigantische sprong is mogelijk gemaakt dankzij het werk en de motivatie van iedereen die op de luchthavenlocatie werkt. Het is aan hen dat we dit succes te danken hebben!”
 | Jean-Jacques Cloquet, de huidige CEO van BSCA, en David Gering, Commercieel Directeur Luchtvaart, PR en Communicatie. |
BSCA kan trots zijn op zijn balans na 20 jaar bestaan. Niet minder dan 88 bestemmingen worden bediend vanaf de luchthaven van Charleroi, waarvan 71 door Ryanair, 6 door Wizz Air, 17 door Jetairfly en 1 door Jet4you. Dit vertegenwoordigt gemiddeld 54 reguliere vluchten per dag. Maar liefst 17 Boeing 737-800’s (14 van Ryanair en 3 van Jetairfly) zijn gestationeerd in Charleroi. Nieuwe lijnen zijn aangekondigd voor deze winter: Manchester (Ryanair), Alicante en Oran (Jetairfly).
Wat de werkgelegenheid betreft, telt BSCA meer dan 500 werknemers, en de luchthaven van Charleroi telt bijna 2.700 banen als men de medewerkers die op de site aanwezig zijn (concessionarissen of personeel belast met luchthavenbeveiliging) meetelt. Wie had twintig jaar geleden gedacht aan zulke cijfers…
Tekst en foto’s: Guy Viselé
