Steenokkerzeel, 8 juni 2011. Het historische bezoek van de Solar Impulse aan België zorgde voor indrukwekkende persaandacht. De eerste internationale vlucht van het zonnevliegtuig Solar Impulse, uitgevoerd op 13 mei 2011, vereiste een intense voorbereiding en samenwerking tussen alle betrokken partijen. En met name op het gebied van luchtverkeersleiding, waar Belgocontrol het project vanaf het begin heeft gesteund.
Hangar Flying sprak met de twee experts van Belgocontrol die de operatie in perfecte samenwerking hebben voorbereid met de verantwoordelijken van Solar Impulse, de Directie-Generaal Luchtvaart en Brussels Airport Cy, namelijk Marc Sterckx, Manager ATS, en Paul Hopff, expert bij de Algemene Directie Operaties van het autonome overheidsbedrijf.
 | Marc Sterckx (met de rug naar de camera) kijkt vanuit de Visual Control Room van de Belgocontrol-toren uit over ‘zijn’ luchthaven na de succesvolle landing van de Solar Impulse. |
Een nauwgezette voorbereiding
De eerste contacten dateren van januari 2011: tijdens een vergadering bij de Directie-Generaal Luchtvaart, kondigden de initiatiefnemers van Solar Impulse hun intentie aan om de eerste internationale vlucht van hun vliegtuig tussen Payerne (Zwitserland) en Brussel uit te voeren. En zij kregen vanaf het begin een principeakkoord en de enthousiaste steun van de verschillende Belgische partijen.
Wat Belgocontrol (www.belgocontrol.be) betreft, begon de voorbereiding van deze vlucht met de aanwijzing van de twee Focal Points, Marc Sterckx en Paul Hopff.
 | Paul Hopff volgt de voortgang van de vlucht vanuit de operatiekamer van CANAC 2 (foto Paul Hopff) |
Op 22 maart wordt een eerste bilaterale Belgocontrol-Solar Impulse vergadering georganiseerd. Piloot André Borschberg kondigt het beoogde ‘kalenderraam’ aan, namelijk de periode tussen 2 en 28 mei, en specificeert de operationele beperkingen van het vliegtuig. Het is het weer dat de vluchtdatum zal bepalen, want het toestel kan geen neerslag of vocht tegenkomen, accepteert geen turbulentie van meer dan 2m/sec, vereist een minimale zichtbaarheid van 5 km, enz. Het is een zeer langzaam vliegtuig voor alle fasen van de vlucht. De luchtverkeersleiders noteren deze beperkingen en zullen er rekening mee houden bij de nauwgezette voorbereiding van de operatie.
 | Greg Moegli, de correspondent van Solar Impulse, observeert de landing vanaf het balkon van de verkeerstoren, op 50 meter hoogte. |
Twee experts van Solar Impulse (www.solarimpulse.com) zullen nauw samenwerken met Belgocontrol: Greg Moegli en Niklows Gerber. Op 20 april, nieuwe vergaderingen met de vertegenwoordigers van de drie domeinen van de Belgische civiele luchtverkeersleiding: ACC (Area Control Center) voor de en-route, APP (Approach) en TWR (Tower). Belgocontrol toont onmiddellijk zijn steun en zijn bereidheid om zich aan te passen aan de specifieke operationele eisen van de Solar Impulse.
Een toestel dat maximaal 70 km/u vliegt veilig laten vliegen in een van de drukste en meest complexe luchtruimen van Europa brengt veel beperkingen met zich mee: de aankomsttijden zijn zo vastgesteld dat het verkeer van een internationale luchthaven niet te veel wordt verstoord, het weer heeft de datum en de keuze van de landingsbaan bepaald.
Solar Impulse is inderdaad een zeer bijzonder vliegtuig. Omdat de maximale snelheid 70 km/u bedraagt, is het niet eenvoudig om het te integreren in het luchtverkeer waar andere vliegtuigen zes tot tien keer hogere snelheden halen.
Hoewel het technisch hoger kan vliegen (tot 28.000 voet), wordt de hele route van het zonnevliegtuig afgelegd op een hoogte tussen 8.000 en 12.000 voet (ongeveer 2.500 en 3.500 meter) om redenen die verband houden met de homologatie van het prototype door de Zwitserse luchtvaartadministratie. Bij de routebepaling moest ook rekening worden gehouden met specifieke eisen, zoals het niet overvliegen van dichtbevolkte gebieden, en de onbeschikbaarheid van een deel van het luchtruim vanwege de belangrijke militaire oefening Tiger Meet die plaatsvond vanaf de luchtmachtbasis van Cambrai.
Marc Sterckx: « De uitdaging is dubbel: de veiligheid van dit unieke experimentele toestel en die van andere gebruikers waarborgen, en ervoor zorgen dat de impact op de verkeersstroom tot een minimum wordt beperkt. »
 | De HB-SIA verschijnt op de radar, nabij Spa, en dicht bij een vliegtuig voor parachutisten (D-FLIZ). |
De vluchtleiding
Tijdens zijn vlucht en tot aan de landing hebben de luchtverkeersleiders van Belgocontrol gezorgd voor het handhaven van veilige afstanden met andere vliegtuigen. Lateraal wordt de normale scheiding van 5 nautische mijl (9.260 meter) toegepast. Verticaal daarentegen wordt de te respecteren scheiding verhoogd tot 3.000 voet (ongeveer 1.000 meter) boven het vliegtuig, wat neerkomt op 3 keer de normale scheiding van 1.000 voet, aangezien de HB-SIA bijzonder gevoelig is voor turbulentie in de zog geproduceerd door vliegtuigen.
Vertrekkend vanuit Payerne om 08:40 uur lokale tijd, verschijnt de Solar Impulse voor het eerst op de Belgische radars rond 11:00 uur terwijl hij over Vesoul in Frankrijk vliegt en vrolijk kruist met 34 knopen (63 km/u). Hij arriveert in het Belgische luchtruim rond 14:30 uur op Flight Level 120 (12.000 ft) na de baken van Diekirch (DIK) te zijn gepasseerd en koerst richting Olno (nabij Luik), waarbij hij op een gegeven moment een grondsnelheid van 45 knopen (meer dan 80 km/u) bereikt. Een eerste wachtpatroon ter hoogte van Bruno (BUN) (Herentals) is voorzien om hem de mogelijkheid te geven het einde van de vertrekpiek van Brussel-Nationaal af te wachten, en ook om te dalen naar FL 70 (7.000 voet), rekening houdend met zijn zeer lage daalsnelheid (150 ft/min). Daarna krijgt hij toestemming om het tweede wachtpatroon nabij Grimbergen in te gaan en te dalen naar 4.000 voet, wat hem maar liefst 50 minuten zal kosten.
 | De verkeersleiders van de East-Low sector van CANAC 2 staan in contact met de Solar Impulse. |
De nadering en landing
Gezien de extreme windgevoeligheid van de Solar Impulse en zijn zeer beperkende voorwaarden, kon de uiteindelijke keuze van de landingsbaan pas op het laatste moment plaatsvinden. De windlimieten bij de landing zijn: max 7 knopen; max zijwind 4 knopen; geen rugwind! Er waren vier mogelijke scenario’s voorzien (in volgorde van voorkeur: 07L, 25R, 20 of 02), met telkens twee mogelijkheden voor een go-around. En aan het einde van die historische vrijdag 13 mei was de wind grillig. De wind veranderde van richting in het uur voorafgaand aan de landing, van 200° (ZZW) naar 350° (NNW) in 20 minuten, waardoor baan 02 noodzakelijk werd. Een langere circuit voor de HB-SIA, en na de landing een lange route naar Hangar 117 (gelegen nabij Brucargo) geduwd door de grondteams van Solar Impulse via baan 25R, omdat de spanwijdte (64 m) van het toestel het niet toeliet om via de tarmac van de 15e Wing te ’taxiën’.
 | 21:39 uur. De HB-SIA landt op baan 02. |
VIP-gasten
De operatie is goed verlopen, en het team Borschberg-Piccard heeft in hun verschillende interviews en mededelingen hun bewondering uitgesproken voor de enthousiaste en professionele samenwerking die zij hebben ontvangen van de verschillende Belgische autoriteiten, en met name van de luchtverkeersleidingsdiensten van Belgocontrol. Als dank hebben zij het personeel van het overheidsbedrijf toegestaan de Solar Impulse in Hangar 117 te komen bezichtigen, en zijn zij op hun beurt uitgenodigd om de verkeerstoren en het luchtverkeersleidingscentrum CANAC 2 te bezoeken.
 | Bertrand Piccard en André Borschberg werden ontvangen in de verkeerstoren van Brussels Airport door Jean-Claude Tintin, CEO, Marc Sterckx, Manager ATS en Charles-Louis d’Arenberg, voorzitter van de Raad van Bestuur van Belgocontrol. |
 | Zaterdag 11 juni, 18:35 uur. Bijna een maand na zijn aankomst in Brussel, en na verschillende keren zijn vertrektijd te hebben uitgesteld vanwege te sterke wind, is de Solar Impulse opgestegen vanaf baan 25R richting het Salon du Bourget. Ongunstige weersomstandigheden, en de prioriteit voor veiligheid, dwongen hem tot een terugkeer naar Brussel om 23:49 uur. |
De samenwerking tussen Solar Impulse en Belgocontrol stopt hier niet. Op het moment dat u deze regels leest, zou de HB-SIA geland moeten zijn in Le Bourget, waar hij een van de sterren zal zijn van het traditionele luchtvaartsalon. En onze reportage vond plaats midden in de voorbereidingen voor de vlucht Brussel-Parijs, met dezelfde uitdagingen als voor de vlucht van 13 mei, namelijk een enorme afhankelijkheid van de weersomstandigheden en de noodzaak om verschillende scenario’s te voorzien, zowel voor de keuze van de startbaan als voor de timing (datum en tijd), en de plannen dienovereenkomstig aan te passen.
Guy Viselé
Foto’s: Paul Hopff
