Cerfontaine, 28 augustus 2010. De derde Flea In van België werd georganiseerd tijdens het laatste weekend van augustus door Alain Blondiau, die samen met wijlen Philippe Balligand de organisator was geweest van de eerste en tweede in Namen-Temploux, respectievelijk in 1996 en 1998. België is altijd een zeer Pou-du-Ciel-gezinde natie gebleken, wat in Cerfontaine werd bevestigd, want er waren zeven machines van de Mignet-formule te zien, de uitvinder van de Pou du Ciel in de jaren dertig. Zes van de machines werden op de grond gepresenteerd, terwijl slechts één andere in de lucht was, afkomstig van het ULM-vliegveld van Matagne-la-Petite, aangezien de landingsbaan van Cerfontaine onbruikbaar was door overstroming na de hevige regenbuien van de voorgaande dagen. Om diezelfde reden had een achtste toestel, namelijk van het type Criquet Léger (geregistreerd 76HH), het verzamelpunt niet kunnen bereiken vanuit zijn thuishaven Doucy bij Sedan in de Franse Ardennen.
 | De prachtige Lion Rapide motorfiets en de schitterende Pou du Ciel VC2 met registratie OO-35 en Salmson stermotor die wijlen Victor Collard in 1967 bouwde. |
Er was eens de Heilige Patron…
De uitvinder van de Pou du Ciel, Henri Mignet (1893-1965), wordt door alle Pou-du-Ciel-bouwers vereerd als de Heilige Patron. Na diverse experimenten en de bouw van zweefvliegtuigen en ‘aviettes’ (zoals men in de jaren ’20 zei), realiseerde hij in 1934 het type HM 14, het eerste toestel van de Pou du Ciel-formule. Pas na talloze tests (en gebroken hout), gevolgd door systematische verbeteringen, besloot Henri Mignet de plannen van de HM 14 Pou du Ciel te commercialiseren. Hij wilde dat het een populair vliegtuig zou zijn in de oorspronkelijke betekenis van het woord, dat wil zeggen bouwbaar en bestuurbaar door het grootste aantal mensen, binnen een strak budget, en met een gemakkelijk toegankelijke, zowel mechanisch als financieel, aandrijving voor de amateur (meestal een motorfietsmotor). De grote bijzonderheid van de Mignet-formule lag echter in het ontwerp van een extreem veilig te besturen vliegtuig. De versprongen plaatsing van de twee vleugels, waarbij de hoofdvleugel naar voren en naar achteren scharniert, en het enkelvoudig bediende richtingsroer met een stuurknuppel, maakten de Pou du Ciel tot een vliegtuig dat niet in een tolvlucht kon geraken, een manoeuvre die vaak fataal was voor minder ervaren vliegers. Om deze reden werd de formule bekritiseerd door officiële instanties; het zeer officiële testprotocol vereiste een niet al te moeilijke herstel uit een tolvlucht, terwijl er met de Mignet-formule onmogelijk in kon worden geraakt. Enkele ongevallen als gevolg van de onervarenheid van amateur-bouwers bezoedelden de reputatie van de Pou du Ciel voor de oorlog, hoewel er in België geen te betreuren waren, terwijl de Mignet-formule daar vanaf 1935 direct een groot succes kende (15 toestellen in aanbouw).
Henri Mignet perfectioneerde de formule en stelde vanaf 1946 de plannen van het type HM 290 ter beschikking aan amateurs (en vervolgens de HM 360, de ultieme ontwikkeling, eind 1959) en de beweging bloeide overal opnieuw op, maar ook in België waar deze tot op de dag van vandaag zeer levendig is.
 | Alain Blondiau, organisator van de Pou du Ciel-bijeenkomst in Cerfontaine, opent de motorkap van de OO-35, waardoor de behendig door Victor Collard, amateurbouwer-piloot, gelaste stalen motorsteun zichtbaar wordt. |
Pierre, een van de zonen van Henri Mignet, nam de fakkel over door talloze varianten (Balerit, Cordouan) te ontwerpen en te ontwikkelen die trouw bleven aan de Pou du Ciel-formule, maar dan van het ULM-type (ultralicht motorisch), tot zijn recente overlijden in januari 2010.
Andere amateurs of technici zoals Emilien Croses in Frankrijk en Raymond Mossoux in België waren de initiatiefnemers van varianten op de formule, die beter presteerden zowel vanuit het oogpunt van bouwtechnieken als van vliegeigenschappen, met name wat R. Mossoux betreft met de Butterfly, waarvan een van de allereerste exemplaren schitterend presteerde in de eerste ULM-race tussen Londen en Parijs in 1982 met René Thierry, toen journalist bij de RTBF, aan de besturing.
 | Gebouwd door Pascal Recour, de Pou du Ciel van de Belgitude gedoopt “Vogelfrit 2” en geregistreerd 59CKF, waarvan de bouw in 2008 werd voltooid, een project dat meer dan tien jaar in beslag nam. |
 | Pascal Recour toont met een grote glimlach dat zijn snelheidsmeter van het type Etévé niet alleen een snelheidsmeter is, maar dat de uitsnede ook nog eens een toestel van de Mignet-formule schetst! |
De Pou-du-Ciel-bouwers: een even sympathieke als gastvrije stam
De Pou-du-Ciel-bouwers vormen een zeer sympathieke soort, want ze praten graag over van alles en nog wat, wisselen bouwmethoden en -tips uit en aarzelen nooit om hun mede-Pou-du-Ciel-bouwers te helpen bij de constructie van hun vliegende machine. Het gaat niet alleen om adviezen, maar ook om hulp en samenwerking bij specifieke of complexe, meestal metalen, onderdelen. Het doorgeven van speciale tekeningen of plannen is frequent. De onderlinge hulp tussen Pou-du-Ciel-bouwers is spontaan en voorbeeldig, en in die zin kunnen we spreken van een stam waar de meest complete en oprechte kameraadschap heerst. Dat was ongetwijfeld ook het geval in Cerfontaine op deze mooie nazomerdag in augustus 2010, en zelfs al was de landingsbaan gesloten, stonden er zes mooie Pou du Ciels op het tarmac opgesteld.
 | “Le Roitelet”, een schitterende HM 293 die Michel Blairon, DPM-piloot in Matagne-la-Petite, amateurbouwer en voormalig avionica-technicus op F-16’s bij de 2de Wing in Florennes, net heeft voltooid. |
 | Michel Blairon, terecht trots, voor het zeer complete dashboard van zijn Pou du Ciel, die de komende maanden met zijn tests zal beginnen. |
Allereerst de zeer mooie machine, gebouwd door wijlen Victor Collard, die er trots uitziet met zijn Salmson stermotor uit 1938, die hij had gekocht van de Franse bouwer André Starck (vader van de beroemde ontwerper). Dit in recordtijd gebouwde toestel werd in 1967 geregistreerd als OO-35 en vloog vele jaren uitstekend. Omdat het de tweede machine was die hij eigenhandig bouwde, doopte Victor Collard hem VC2 (merk op de staartvin) en de uitmuntendheid van zijn constructie leverde zijn bouwer en piloot het ‘Outstanding Individual Achievement’-brevet op van de Amerikaanse Experimental Aircraft Association, die elke zomer de grootste vliegtuigbijeenkomst ter wereld in Oshkosh organiseert. Alain Blondiau, bewaarder van deze schitterende Pou du Ciel, had het goede idee om hem tentoon te stellen samen met de prachtige Lion Rapide motorfiets uit 1952, waar wijlen Victor Allard zo verzot op was.
Een van de meest opmerkelijke Pou du Ciels van de afgelopen decennia is ongetwijfeld de HM 293 met registratie 59CKF (in het Franse departement Nord), gebouwd door Pascal Recour. Hij is ULM- en parapente-piloot en leerde vliegen op een HM 1000 Balerit, een ULM-versie uit de jaren ’90 van de Pou du Ciel. Pascal Recour is docent houtbewerking in het speciaal technisch onderwijs, wat de ‘houten’ uitstraling van zijn Pou du Ciel verklaart, inclusief de vele inlays op de romp, de staartvin en de wieldoppen. De prachtig afgewerkte 59CKF is het resultaat van een langdurig werk, dat zich uitstrekte over tien jaar, plus drie jaar gewijd aan diverse verbeteringen. Gedopt “Vogelfrit 2” tijdens zijn eerste vluchten in 2008, kan de door Pascal Recour gebouwde machine worden omschreven als een Pou du Ciel van ‘Belgitude’, wat meer dan duidelijk wordt geïndiceerd door de naam die hij draagt, maar ook door een regel uit een lied van Jacques Brel gegraveerd in de propellernaaf (rêver un impossible rêve…) en de motorkapdoppen die uit hout zijn gesneden en een hoofd van Totor en een profiel van Loulou voorstellen (elke gelijkenis met beroemde Belgische stripfiguren is puur toeval!). Pascal Recour vliegt regelmatig met zijn Pou du Ciel vanuit Cerfontaine, waar hij de Butterfly met registratie OO-639, die hij net van Louis-Marc Regnier heeft gekocht en waarvan de staat een volledige revisie vereist, van plan is te stationeren.
 | De Pou du Ciel geregistreerd 47DF in de Lot-et-Garonne door Pierre Suzeau en die zijn zoon net naar België heeft gebracht. |
 | Pierre-Noël Suzeau brengt zijn HM 360 naar het tarmac; de geringe omvang van de machine na het inklappen van de vleugels is duidelijk en toont aan dat het vliegtuig zo gemakkelijk op een aanhanger kan worden gezet of over de weg kan worden gesleept. |
De gloednieuwe HM 293, nog niet eens volledig afgewerkt, en ruikend naar vakmanschap, is het resultaat van ongeveer 1.300 werkuren die Michel Blairon gedurende vijf jaar heeft geleverd. Technicus avionica op F-16’s in Florennes en nu gepensioneerd, is Michel Blairon al DPM-piloot (gemotoriseerde deltavlieger) op het ULM-vliegveld van Matagne en heeft hij zijn Pou du Ciel met grote zorg gebouwd, inclusief het beslag, wat geen sinecure is voor de amateurbouwer. Uitgerust met een Rotax 447-motor die 40 tot 42 pk levert, moet de machine nog een glasvezel- en epoxy-luchthapper krijgen voor geforceerde luchtinlaat voor de motorturbine, evenals zijn windscherm (een soort gestroomlijnde hoofdsteun achter de cockpit). Maar deze afwerkingsonderdelen zullen spoedig klaar zijn en Michel Blairon is van plan zijn vliegtuig in Frankrijk te laten registreren voordat hij eind 2010 of begin 2011 de tests uitvoert op het vliegveld van Cerfontaine. Een sympathieke knipoog: Michel Blairon heeft zijn vliegtuig liefdevol “Le Roitelet” (Het Winterkoninkje) genoemd, gezien de opvallende gelijkenis van de Pou du Ciel met deze vogel, een neef van de heggenmus die in onze heggen nestelt, en die wordt gekenmerkt door een zeer bolle borst en een goed opgerichte staart…
 | De prachtige HM 293 van Holger van Gent die onverschrokken genoeg was om hem over de weg vanuit Venlo te brengen, aangezien de aanzienlijk snellere vlucht niet mogelijk was door de sluiting van de landingsbaan van Cerfontaine wegens overstroming. |
 | Holger van Gent en zijn mooie kanarie die een pin-up in een ongebruikelijke stijl toont… |
De HM 360 met registratie 47DF (in het departement Lot-et-Garonne) werd gebouwd door Bernard Domont en Pierre Suzeau, die hem regelmatig bestuurde tot zijn overlijden in 2002. Deze zeer mooie Pou du Ciel is uitgerust met een watergekoelde Rotax-motor van 45 pk, waarvoor een relatief lange motorkap nodig was. Dit rechtvaardigde een aanzienlijke vergroting van de staartvin en het richtingsroer om de gierststabiliteit van het toestel niet in gevaar te brengen. Een driebladige plastic propeller en een geluiddemper op de uitlaat van de motor maken het vliegtuig zeer stil. Deze machine werd door zijn zoon Pierre-Noël Suzeau naar België gebracht, die onder andere ULM’s van het type Mistral en Pionnier heeft bestuurd en die het begin van de zomer in Cerfontaine heeft gestationeerd, vanwaar hij van plan is er zeer binnenkort mee te vliegen.
Na via een goed geïnspireerd telefoontje te hebben vernomen dat Cerfontaine gesloten was, besloot Holger van Gent, bouwer en piloot van de HM 293 met registratie 59CFN, toch naar Cerfontaine te komen, maar dan over de weg. Hij laadde zijn Pou du Ciel dus op zijn aanhanger en vertrok vroeg in de ochtend vanuit Venlo in Nederland om begin van de middag op zijn bestemming aan te komen. Het kostte deze overigens zeer sympathieke Nederlandse meubelmaker vier jaar om zijn geheel kanariegele Pou du Ciel te bouwen en te perfectioneren, waarvan de afwerking opmerkelijk is, vooral wat betreft het plaatwerk en de vormgeving van de metalen kappen van de Rotax 503 tweetaktmotor die hem aandrijft. Hij leerde vliegen op een HM 1000 Balerit in Frankrijk, vandaar de registratie van zijn HM 293 in het departement Nord (59) omwille van administratief gemak en de aanzienlijk betaalbare registratiekosten in vergelijking met Nederland (en België ook, trouwens…). Zijn glimmende Pou du Ciel maakte zijn eerste vlucht in 2004, bestuurd door een vriend, en hijzelf liet hem voor het eerst vliegen op 18 september 2005.
 | De BN Butterfly OO-639, gebouwd in 1983 en zojuist gekocht door Pascal Recour, die van plan is hem binnenkort weer te laten vliegen na een algehele revisie. |
Het laatste toestel van de Mignet-formule dat op zaterdag 28 augustus in Cerfontaine verscheen, was de HM 14 met registratie 08KB (in het departement Ardennes). Het was de enige die die dag vloog en meerdere malen door de lucht van Cerfontaine wervelde zonder te kunnen landen (landingsbaan gesloten). De piloot en bouwer, Sébastien Niel, keerde met “la fille de l’air” (bijnaam van zijn vliegtuig) terug naar het nabijgelegen ULM-vliegveld van Matagne-la-Petite, vanwaar hij eerder die middag was opgestegen. Zijn kleine HM 14, ratelend in het azuur, verwarmde de harten van de aanwezigen en redde de eer van de Pou-du-Ciel-vliegers!
 | De HM 14 met registratie 08KB was het enige vliegtuig dat op zaterdag 28 augustus in Cerfontaine vloog. De bouwer en piloot, Sébastien Niel, maakte talloze passages voordat hij terugkeerde naar zijn thuisbasis Matagne-la-Petite. (foto Jean-Pierre Decock) |
Bijna 150 Mignet-toestellen zijn sinds 1935 in België gebouwd of in gebruik genomen, waarmee België, rekening houdend met zijn proporties, het onbetwiste koninkrijk van de Pou du Ciel en de Pou-du-Ciel-vliegers is geworden: een ras van vliegers die zoveel passie hebben gestoken in het bouwen van hun vliegtuig, voordat ze het bestuurden en soms kapot maakten om het met nog meer ijver weer op te bouwen, en er zo een deel, zo niet hun hele ziel, in bliezen. Juist omdat zij “pure” liefhebbers zijn van vliegende machines, zijn hun verhalen, zowel van de mensen als van de machines, zo boeiend.
Jean-Pierre Decock
Foto’s: Paul Van Caesbroeck
