Florennes, 22 april 2010. We worden ontvangen in het Spitfire Memorial/Museum Kolonel Vlieger Raymond Lallemant door Kolonel (e.r.) André Dambly, die er als het ware de conservator van is, en Kolonel (e.r.) Xavier Janssens, de initiator van het project en de promotor van de realisatie van dit museale complex, dat een van de best ontworpen is onder de vele musea en traditiezalen van de Belgische luchtmachtbases en voormalige luchtmachtbases.
Een museum ontworpen als een juwelenkistje
In 1986 kreeg het project echt vorm dankzij een team van vrijwilligers onder leiding van Kolonel Vlieger Stafbrevethouder Xavier Janssens, toenmalig korpschef van de 2de Wing van Florennes, die de lange en moeizame zoektocht naar sponsors begon om het toekomstige gedenkteken te financieren. Vanaf het begin was deze constructie ontworpen om de Spitfire MK XIV SG57/RL-D te huisvesten, die sinds 1952 op een sokkel bij de onderofficierencantines stond en hiervoor in 1986 werd verwijderd.
 | De spil van het monument, de Spitfire MK XIV, prachtig gerestaureerd door “Pépé” Delmotte en zijn team in de kleuren van de eerste korpschef van de 2de Wing, Majoor Vlieger Raymond “Cheval” Lallemant. De diamant, het embleem van de wing, staat onder de voorruit. Op de voorgrond een Vinten-camera, aangezien deze versie een “recce”-versie was voor fotoverkenning. |
De gedetailleerde briefing aan de architect leidde ertoe dat hij het nieuwe gebouw ontwierp als een juwelenkistje voor zijn illustere en legendarische bewoner. Het centrum van het gedenkteken was dus een ronde sokkel, bekroond met een koepel en geflankeerd door bijgebouwen die de hoeken vormden. Deze herbergen respectievelijk de informatiebalie/winkel en de stookruimte, de voorzieningen voor bezoekers en het kantoor, de projectiezaal en de opslagruimte.
 | Tegenover de Spitfire MK XIV, Kolonel Vlieger (e.r.) André “Phil” Dambly, voormalig korpschef van de 2de Wing en huidig conservator, en Kolonel Vlieger Stafbrevethouder (e.r.) Xavier Janssens, de initiator en promotor van het project in 1986 toen hij commandant was van de basis van Florennes. |
Deze uiterst goed doordachte museale constructie werd op 12 september 1992 ingehuldigd met alle grandeur die paste bij dergelijke omstandigheden en in aanwezigheid van de hoogwaardigheidsbekleders, maar vooral van degene aan wie het gedenkteken is gewijd, Kolonel Vlieger Raymond “Cheval” Lallemant, DFC (Distinguished Flying Cross) en bar, die in 1947 de allereerste korpschef van Florennes was. Naast de Spitfire RL-D die het – en blijft – het pronkstuk was, toont het gedenkteken tal van historische elementen en overzichtspanelen met betrekking tot de basis die door de Luftwaffe werd gebouwd voor de nachtjacht van 1942 tot 1944 en vervolgens werd bezet door de Amerikaanse 9th Air Force van eind 1944 tot eind 1945. De nieuwsgierigheid van de bezoeker wordt verder bevredigd door vitrines of secties vol met objecten, foto’s, maquettes, emblemen en andere elementen gewijd aan de eenheden die operationeel waren vanuit Florennes, waarvan sommige, zoals de 1ste en 350ste squadrons, nog steeds actief zijn.
 | Originele betonnen vorm van het Nachtjagd-embleem van de Luftwaffe, herinnerend aan de oorsprong van het vliegveld, vanaf 1942 aangelegd door de Duitsers; dit, dat een adelaar op een bliksemflits voorstelt die Groot-Brittannië “verplettert”, bestond in 1975 nog steeds op een oud gebouw van de basis. |
 | Zeer goed geïllustreerd en gedetailleerd overzicht van de aanwezigheid van de Amerikaanse 9th Air Force in Florennes in 1944 en 1945. |
Al snel na de inhuldiging van het Spitfire/Kolonel Vlieger R. Lallemant Memorial kwam de ambitie om het te ontwikkelen, om de verschillende toestellen van de Luchtmacht die van 1947 tot heden op de basis hebben geopereerd tentoon te stellen. De omvang van een dergelijk project vereiste extra infrastructuur. Kolonel Vlieger Stafbrevethouder Xavier Janssens, inmiddels gepensioneerd, pakte zijn pelgrimsstaf weer op om opnieuw sponsors te werven en de nodige steun, hulp en vergunningen te verkrijgen voor de bouw van een bijhangar, bestemd voor het huisvesten van de oude toestellen die met veel inspanning en vaak met aanzienlijke energie waren teruggevonden, zoals bijvoorbeeld de F-84E Thunderjet, een type toestel dat sinds de jaren zestig zeer zeldzaam is geworden.
Deze “annex”, groter dan het oorspronkelijke gebouw, werd op 30 mei 1997 ingehuldigd door de heer Poncelet, minister van Defensie, in aanwezigheid van kolonel vlieger Raymond Lallemant en de toenmalige korpschef, kolonel vlieger Léon Stenuit. Voor de gelegenheid werd het gedenkteken overvlogen door een Spitfire MK XVI bestuurd door Danny Cabooter en geëscorteerd door twee F-16A’s van de 2de Wing.
Spitfire RL-D: een “perfecte” restauratie
Het pronkstuk van het gedenkteken is ongetwijfeld de Supermarine Spitfire Mark XIV, een legendarisch vliegtuig dat de jachteskadrilles van de ontluikende Belgische Luchtmacht, die in 1946 een onafhankelijk wapen werd, uitrustte. In totaal werden 137 exemplaren van de Spitfire MK XIV door België aangekocht tussen april 1947 en november 1950, waarvan er twee door een ongeval verloren gingen tijdens de overplaatsingsvlucht, twee dienden als instructietoestellen voor de technische school en een laatste werd direct aangekocht als bron van reserveonderdelen. Ze kregen de registratie van het type SG (voor Spitfire (met Rolls-Royce) Griffon-motor die 2.050 pk ontwikkelde) om ze te onderscheiden van de Spitfire MK IX’s die door de Luchtmacht voor training werden gebruikt en werden aangeduid als SM (met Rolls-Royce Merlin-motor van 1.660 pk).
 | Je kunt zeggen dat de Spitfire MK XIV er indrukwekkend uitziet met zijn vijfbladige propeller, aangedreven door een Rolls-Royce Griffon-motor van 2.050 pk. |
De SG57 van het monument is feitelijk een verkenningsversie, uitgerust met camera’s die zich recht onder de kleine patrijspoorten bevinden, aan weerszijden van de cockpit. Het begon zijn carrière als RM921 bij de Royal Air Force in de herfst van 1944 binnen de squadrons 2 en 414 (Canadees). Na een korte oorlogscarrière werd het in september 1945 opgeslagen in Lyneham voordat het in augustus 1948 bij de 2de Wing terechtkwam, waar het eerst diende bij de 2de escadrille (met het komeet-embleem als UR-N) en daarna bij de 3de escadrille (met het hulstblad-embleem als YL-N). Een motorstoring tijdens het opstijgen van RAF Gütersloh in Duitsland op 12 september 1951 was fataal, een gebruikelijke consequentie van dit type incident dat door alle piloten werd gevreesd.
Officieel buiten dienst gesteld in november, werd het opgeknapt om in 1952 op een sokkel tegenover de nieuw gebouwde onderofficierencantines van Florennes te worden geplaatst. Het vliegtuig kreeg de code RL-D ter ere van de eerste korpschef van de 2de Wing, Majoor (destijds) Vlieger Raymond “Cheval” Lallemant. Volgens de van de RAF geërfde gewoonte hadden officieren vanaf de rang van Group Captain (luitenant-kolonel) hun persoonlijke toestel, gecodeerd met hun initialen. Voor de SG57 stond RL voor Raymond Lallemant, terwijl de D erin voorkwam omdat “Cheval” Lallemant vond dat deze letter hem geluk bracht en alle jagers die hij tijdens de oorlog heeft gevlogen, voornamelijk binnen het beroemde squadron 609 waar hij de status van aas bereikte en de 13e squadron leader werd in de herfst van 1944, droegen de individuele letter D naast de squadroncode. Dit gold ook voor de Spitfire en Thunderjet die hij na de oorlog vloog. De Spitfire MK XIV SG57, eenmaal op zijn sokkel geïnstalleerd, doorstond de weersinvloeden maar ook de vernielingen van onzorgvuldige souvenirjagers gedurende bijna dertig jaar. Alle instrumenten waren verwijderd en een plunderaar had niet geaarzeld om de stuurknuppel af te zagen om die als souvenir mee te nemen.
Het was in feite in de staat van een wrak dat het in oktober 1986 van zijn sokkel werd verwijderd om een grondige renovatie te ondergaan onder leiding van Adjudant R. “Pépé” Delmotte, bijgestaan door verschillende vrijwilligers. Een ware jacht op ontbrekende onderdelen werd gelanceerd door iedereen die het project ter harte nam en opmerkelijke resultaten beloonden de vasthoudendheid, het geduld en de energie die zij in dit langdurige werk investeerden.
 | Deze weergave van de cockpit van de SG57 laat de hoge mate van restauratie van het vliegtuig zien, inclusief de cockpit waar men de stuurknuppel (geblokkeerd door een rode driehoek), de collimator, de instrumenten en zelfs de koevoet kan zien, geplaatst in de deur die door de piloot gebruikt moet worden om zich te bevrijden uit een op de rug gekeerd toestel. Opmerking: de Group Captain (luitenant-kolonel) wimpel van de RAF is onder de voorruit geschilderd. |
Zoals het nu is tentoongesteld, is de SG57 zo goed als nieuw en het zou zelfs maar weinig schelen om het weer vliegklaar te maken. Alle motorleidingen zijn opnieuw geïnstalleerd met een gereviseerde Rolls-Royce Griffon-motor. De complete collimator is geschonken door het bedrijf dat het tijdens de oorlog produceerde en het arriveerde in Florennes in het originele kistje waarin het al zo’n veertig jaar was verpakt! De kanonnen, afwezig op het originele vliegtuig, zijn vervangen door een paar operationele wapens uit Zuid-Afrika. Het bedrijf Vinten heeft de camera’s geschonken die conform zijn aan die welke in de jaren veertig werden gebruikt. Een stick (de stuurknuppel met een ronde handgreep) in onberispelijke staat is geschonken door een voormalige Spitfire-piloot die hem op zijn zolder had bewaard om er een 100% vliegenier-bierpomp van te maken! Deze inschikkelijke piloot had nog voldoende goede originele linnen stof om de hoogteroeren en het richtingsroer opnieuw te bekleden. Elk instrument op het dashboard heeft zijn eigen verhaal, dat te uitgebreid zou zijn om tot in detail te vertellen.
“Pépé” Delmotte heeft het toestel volledig gedemonteerd, gezandstraald, anticorrosie zinkchromaat aangebracht op elk element voordat het weer in elkaar werd gezet en definitief werd geverfd. Er moet veel respect worden uitgesproken voor zoveel professionele toewijding en oprechte passie voor vliegtuigen, zowel bij hem als bij zijn medewerkers. Adjudant Delmotte was ook zweefvlieginstructeur bij de Luchtcadetten tot kort voor zijn overlijden op 15 april 2010. Hier wordt hem een eerbetoon gebracht.
De annex met schatten!
De hangar, bestemd voor het huisvesten van een exemplaar van de vliegtuigen die binnen de Belgische Luchtmacht op het platform van Florennes hebben geopereerd, werd in het voorjaar van 1997 ingehuldigd. Deze hal bevat vrijwel het volledige assortiment toestellen die sinds 1947 in een of ander squadron van de 2de Wing hebben gevlogen en ze worden allemaal in uitstekende staat gepresenteerd met een historisch nauwkeurige reproductie van de markeringen en emblemen van de eenheid.
Natuurlijk is er de Thunderjet, de eerste straaljager van de 2de Wing, maar ook de niet minder beroemde Thunderstreak die hem opvolgde, evenals een Mirage V BR verkenningsvliegtuig en zelfs een F-16A die al in 1997 in het gedenkteken kon worden tentoongesteld, mits het destijds nog kon dienen voor de opleiding van beginnende wapenmakers. Er is ook een echte De Havilland DH 82a Tiger Moth school tweedekker, geleend van de luchtsectie van het Koninklijk Museum van het Leger en opnieuw geschilderd identiek aan degene die tot zijn vernietiging door een ongeluk in december 1954 diende bij het 2de squadron van de 2de Wing. Een Fouga CM.170R completeert deze mooie reeks vliegtuigen.
 | Republic F-84E Thunderjet in de kleuren en markeringen van het 1e squadron, halverwege de jaren ’90 in Nederland verkregen in ruil voor een Alouette II; de vleugeltipstanks werden op een nogal onelegante manier “gestolen” door personeel van een andere basis. |
 | Republic F-84F Thunderstreak, getooid met de rode komeet van het 2e squadron, met op de voorgrond een perfect gerestaureerde, historische baantrekker. |
 | AMD Mirage V BR met het “Mephisto”-embleem van het 42e squadron; onder het toestel het snelle herlaadblok met de twee 30 mm DEFA-kanonnen en op de voorgrond het chassis van de Vinten-camera’s in de neus van het vliegtuig. |
 | De De Havilland DH82a Tiger Moth T-24/UR-! die deel uitmaakte van de uitrusting van het 2e squadron tot zijn ongeluk in december 1954. Het hier tentoongestelde toestel is geleend van de luchtsectie van het Koninklijk Legermuseum en is in werkelijkheid de OO-SOI van de Civiele Luchtvaartschool, voorzien van de oorspronkelijke militaire beschildering. |
Verrassender, maar even interessant, is een verzameling motoren in perfecte staat die de collectie verrijken, variërend van de Rolls-Royce Merlin XX (Spitfire MK IX) tot de Pratt & Whitney F100-PW-200 van de F-16A, via de Wright J-65-W-3 van de Thunderstreak en de Atar 09C5 van de Mirage V. Een ware exclusiviteit voor het hele Europese continent wordt nog gepresenteerd in de vorm van een BGM-109 kruisraket en zijn lanceerinrichting zoals deze de 485th Tactical Missile Wing van de United States Air Force uitrustten, gestationeerd in Florennes van 1984 tot 1989. Het aanbod van de diverse toestellen die in Florennes in dienst zijn gesteld is dus goed uitgebreid, maar zal pas echt compleet zijn wanneer een T-33 (de beroemde Tee-bird), waarvan de eerste exemplaren in 1952 aan de 2de Wing werden toegewezen, een Harvard (er was er één per squadron vanaf de oprichting daarvan) en een Airspeed Oxford, het allereerste vliegtuig dat in oktober 1947 in dienst werd genomen in afwachting van de Spitfire MK XIV’s en binnenkort een B-Hunter drone, aangezien het 80ste UAV-squadron zojuist zijn intrek heeft genomen op de Jean Offenberg basis in april 2010…
 | BGM-109 kruisraket en zijn lanceerinrichting zoals gebruikt door de 485th Tactical Missile Wing van de USAF in Florennes van 1984 tot 1989. |
 | De General Dynamics F-16A (FA-04) aanwezig in de bijgebouwde hal van het Spitfire Memorial sinds mei 1997. |
Het Spitfire Memorial/Kolonel Vlieger Raymond Lallemant (overleden op 30 januari 2008) is ontegenzeggelijk een uniek en opmerkelijk ontworpen museaal complex om vele schatten van het historische erfgoed van de Belgische militaire luchtvaart te benadrukken. Een dergelijke realisatie is alleen mogelijk gemaakt door het enthousiasme dat bergen verzet. Dit is bewezen door de meest vurige promotoren: Kolonel Vlieger Stafbrevethouder (e.r.) Xavier Janssens, de Kolonels Vlieger Gilbert Mullenders, André Dambly, Léon Stenuit en vele andere officieren en onderofficieren, namens wie we Adjudant R. “Pépé” Delmotte en Henri Wattier noemen, adjunct-conservator vanaf de opening van het monument tot zijn overlijden begin 2008. Zij mogen er terecht trots op zijn!
Het Spitfire Memorial van Florennes is geopend van maandag t/m vrijdag van 13.30 tot 16.30 uur. Toegang: volwassenen € 3,50 – kinderen € 1,00.
Meer details en routebeschrijving op www.museespitfire-florennes.be
Teksten en foto’s: Jean-Pierre Decock
