Melsbroek, woensdag 7 mei 1947. De eerste twee straalvliegtuigen die een demonstratie gaven in België, namelijk de Gloster Meteor MK IV en de De Havilland DH 100 Vampire, eindigden met een grondzwaai met een uur tussenpoos… Er zijn op zijn zachtst gezegd buitengewone toevalligheden, des te meer wanneer ze – zoals hier het geval is voor de Meteor – het startpunt vormen van een verhaal vol wendingen.
 | Begin april 1947, de privé Gloster Meteor MK IV van de firma in zijn prachtige scharlakenrode kleurstelling met de registratie G-AIDC en de namen van de fabrikant en de motorbouwer, in dit geval Rolls Royce, wiens Derwent-reactoren het vliegtuig voortstuwden. (C.E. Brown /RAF Museum) |
Een prachtige scharlakenrode Meteor op een aprildag…
Een eerste presentatie van de Gloster Meteor MK IV vond plaats in Melsbroek op instigatie van de Koninklijke Aero-Club van België op vrijdag 18 april 1947. De Gloster Aircraft Company stuurde hiervoor de Meteor, speciaal gebouwd als demonstratietoestel, omdat zij – terecht, zoals later zou blijken – aanzienlijke bestellingen verwachtte van diverse luchtmachten die onmiddellijk na de oorlog op zoek waren naar uitrusting of heruitrusting met krachtige jagers. Dit toestel, in een scharlakenrode kleurstelling en met de civiele registratie G-AIDC in ivoorwit, was ultraprestatiegericht dankzij zijn zeer gladde bekleding en de afwezigheid van zijn, destijds zware, bewapening van vier 20 mm Hispano-kanonnen. De Gloster Meteor was omgeven door het prestige van het eerste operationele straalvliegtuig bij de Geallieerden kort voor het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar ook door dat van wereldrecordhouder, verbroken door Eric Greenwood op 7 november 1945 aan boord van de Meteor IV, gedoopt “yellow peril” vanwege zijn kanariegele verf, van de High Speed Flight van de Royal Air Force. Dit record, eind 1945 gevestigd op 603 mijl per uur (996 km/u), werd verhoogd tot 616 mijl per uur (1.018 km/u) door Group Captain E.M. Donaldson aan boord van de Meteor MK IV EE549 op 7 september 1946, zes maanden voor zijn officiële presentatie in Brussel. Overigens was recordhouder Eric Greenwood op 18 april 1947 in Melsbroek om zijn collega en vriend Squadron Leader Cotes-Preedy te verwelkomen, voormalig piloot van het beroemde squadron 609 waar zoveel Belgen dienden en het commando voerden tijdens de oorlog.
 | De Gloster Meteor MK IV “yellow peril” (EE455 bij de RAF) van de High Speed Flight van de Royal Air Force aan boord waarvan Eric Greenwood het wereldrecord snelheid op 7 november 1945 naar 996 km/u bracht. (C.E. Brown / RAF Museum) |
Het was de eerste verschijning van een straalvliegtuig in België sinds de inzet in Melsbroek van een detachement Meteor MK III’s van squadron 616 (de eerste die operationeel was op jets binnen de RAF) van januari tot eind maart 1945 om verrassingsaanvallen van Luftwaffe-straaljagers tijdens de laatste maanden van het conflict te voorkomen. Deze gloednieuwe vliegtuigen aan het front waren volledig wit geschilderd om ze beter zichtbaar te maken en zo te beschermen tegen onverwachte aanvallen van geallieerde jagers van die tijd, die de absolute heerschappij in de lucht hadden.
 | Deze foto, genomen op 12 april 1947, enkele dagen voor zijn eerste bezoek aan Melsbroek, van de Meteor MK IV G-AIDC, onthult de typische contouren die jonge spotters uit de tweede helft van de jaren 40 en de jaren 50 in staat stelden hem in één oogopslag te identificeren, afgezien van het typische doffe gebrul van zijn Derwent-reactoren. Opmerking: de afwezigheid van de kanonnen in de neus en de ultra gladde oppervlakken van het vliegtuig. (C.E. Brown) |
Squadron Leader Cotes-Preedy gaf een adembenemende demonstratie van de Meteor, zoals de dagelijkse pers van die tijd enthousiast vermeldde. Nog de volgende dag in België verblijvend, kregen piloten van de nieuwe Belgische Luchtmacht de gelegenheid om de straaljager uit te proberen. Dit waren Luitenant-Kolonel Mike Donnet, die Wing Commander bij de RAF was geweest, en Majoor Remi Van Lierde, een voormalige kameraad van Cotes-Preedy bij squadron 609. De Meteor G-AIDC zette vervolgens zijn Europese presentatietour voort naar Kopenhagen, waarbij hij een nieuw snelheidsrecord vestigde tussen Brussel en die stad door te vliegen met 630 mijl per uur (1.040 km/u), om daarna nog naar Noorwegen, Zweden en Nederland te reizen.
Een tweede presentatie… die kort van duur is!
De scharlakenrode Meteor uit Kopenhagen keerde op woensdag 7 mei 1947 terug naar Melsbroek, dit keer voor een officieuze confrontatie met de tweemotorige straaljager De Havilland Vampire. Het was Majoor Raymond “Cheval” Lallemand, voormalig commandant van squadron 609 van de RAF, die die dag als eerste Belgische piloot aan boord van de Meteor vloog. Hij zette het toestel laat in de middag neer na een bijzonder krachtige vlucht. De tweede Belgische piloot die in de Meteor vloog was Kapitein Pierre Mullenders, een voormalige RAF-piloot die vertrouwd was met de machine, aangezien hij Meteor’s had gevlogen binnen squadron 616, de allereerste eenheid die vanaf augustus 1944 was uitgerust met de nieuwe tweemotorige jager. Terwijl de piloot een looping boven Vilvoorde inzette, kwam het luik van het linkerwiel los en schoot de landingsgestelpoot abrupt naar buiten. Het toestel raakte ernstig verstoord door de plotselinge luchtweerstand veroorzaakt door het ongewenst uitkomen van het linker landingsgestel op hoge snelheid en werd in een reeks van uitgelokte tonneau’s geslingerd.
 | De Meteor MK IV G-AIDC tijdens zijn tweede bezoek aan Brussel op 7 mei 1947. (Collectie Frans Van Humbeek) |
Een beetje beduusd, slaagde Kapitein Mullenders er desalniettemin in de controle te herwinnen en presenteerde zich boven het vliegveld waar de toeschouwers, die tot dan toe niets hadden opgemerkt, de helft van het landingsgestel zagen uitsteken. De piloot liet vervolgens het landingsgestel zakken en presenteerde zich in de finale voor de landing. Zich bewust van het probleem en niet zeker wetende of de linkerpoot vergrendeld was, landde Pierre Mullenders de Meteor met lage snelheid en op het rechterwiel, maar toen het vliegtuig vertraagde en het linkerwiel de grond raakte, zakte deze in en eindigde de Meteor zijn vlucht met een magistrale grondzwaai. De piloot was ongedeerd en zijn virtuositeit had de schade beperkt.
 | De rode Feniks die voortkwam uit de resten van de scharlakenrode G-AIDC, de tweezits Meteor MK VII geregistreerd G-AKPK die de Gloster Aircraft Company in 1948 op eigen kosten heeft ontwikkeld. (C.E. Brown) |
Aan de andere kant had de Vampire, die al vier dagen in Brussel was, om vijftien uur een briljante demonstratie gegeven in handen van de testpiloot van De Havilland, Wing Commander Richard Blyth, vlak voor de twee vluchten van de Meteor met de Belgische piloten aan boord. Nauwelijks was de Meteor in zijn ongelukkige staat geïmmobiliseerd, of Majoor Remi “Mony” Van Lierde, de overwinnaar van 36 V-1 vliegende bommen en de 2e aas in deze specialiteit, steeg op met de Vampire vanaf de landingsbaan van Melsbroek. Het linkerwiel klapte echter niet in… De piloot was zich niet bewust van het fenomeen en lanceerde zijn toestel in een waanzinnige opeenvolging van acrobatische manoeuvres. De radio was niet aangesloten, dus de veiligheidsdiensten lanceerden rode vuurpijlen om het probleem te signaleren, waarna hij contact opnam met de toren via de radio. Na veertig minuten vliegen en de bevestiging van de toren dat de drie wielen van het landingsgestel inderdaad waren uitgeklapt, kwam Remi Van Lierde landen, maar na enkele tientallen meters rollen brak de linkerpoot van het landingsgestel en maakte de Vampire op zijn beurt een grondzwaai, die hij beëindigde nabij de ongelukkige Meteor.
Een einde en een wederopstanding voor de Meteor
Deze betreurenswaardige incidenten weerhielden de jonge Belgische Luchtmacht er niet van om 48 Gloster Meteor MK IV’s te bestellen. Echter, als gevolg van dit ongeval nam de fabrikant Gloster Aircraft Company de beslissing om haar toestellen voortaan alleen nog door haar eigen testpiloten te laten vliegen.
 | De G-AIDC vastgelegd tijdens een tussenstop op RAF Lübeck in Noord-Duitsland tijdens zijn Europese reis in april 1947. (Gloster) |
 | Het technische team van de Gloster Aircraft Company demonteert de beschadigde G-AIDC met het oog op repatriëring. (Hugh Service) |
Een team van technici reisde naar Melsbroek om de beschadigde G-AIDC te demonteren met het oog op repatriëring, wat niet zonder slag of stoot ging, aangezien de Britse douane aanvankelijk de terugkeer weigerde, bewerend dat wat zij inspecteerden niet overeenkwam met het vliegtuig dat enkele weken eerder het land had verlaten!
 | Vliegend in dichte formatie in 1948, de Meteor MK IV geregistreerd VT170 bij de RAF en de Meteor MK VII G-AKPK, privébezit van de fabrikant. (Gloster) |
Ondanks de schijn was Gloster ver verwijderd van het idee om zijn prachtige scharlakenrode vogel te slopen. De versnelde heruitrusting van de Royal Air Force met straaljagers leidde namelijk tot een dringende behoefte aan een adequaat trainingsvliegtuig. Gloster nam het initiatief om een tweezits trainingsversie van de Meteor te produceren zonder te wachten op een officieel lastenboek. Dit initiatief kwam des te sneller tot stand doordat de fabrikant een nieuwe tweezits rompneus fabriceerde en de vleugels, staartvlakken en het centrale en achterste deel van de romp van de ter ziele gegane Meteor MK IV G-AIDC hergebruikte om de Meteor MK VII te creëren. Deze nieuwe variant, ontwikkeld op eigen kosten, werd ook in scharlakenrood geschilderd met ivoorwitte panelen en civiele registratie G-AKPK; hij maakte zijn eerste vlucht op 19 maart 1948 met Bill Waterton aan de besturing. De strategie van Gloster bleek succesvol, want er werden 641 exemplaren van de Meteor MK VII gebouwd, die voornamelijk werden gebruikt door de Royal Air Force, maar ook in België (43 exemplaren waarvan 20 MK IV’s omgebouwd tot tweezitters bij Avions Fairey SA) en acht andere luchtmachten.
 | De G-AKPK werd militair bij de Koninklijke Luchtmacht waar hij op 27 februari 1949 geregistreerd werd als I-1, als eerste Meteor opgenomen in haar inventaris. (Gloster) |
De G-AKPK werd in november 1948 verkocht aan de Koninklijke Luchtmacht en daar op 27 februari 1949 geregistreerd als I-1. Kort na zijn indienststelling raakte hij beschadigd en werd besloten er een museumstuk van te maken, maar hij werd in de jaren 50 toch gesloopt en in die rol vervangen door een andere Meteor MK VII, geregistreerd als I-19.
 | De Meteor MK VII, geregistreerd I-19 en met het embleem van squadron 322 van de KLu zoals hij verscheen tijdens de open dagen van Gilze-Rijen op 18 juni 1977. (Jean-Pierre Decock) |
Hoe anekdotisch dit verhaal ook mag lijken, het verleent België niettemin een prominente positie vanaf het begin van de ontwikkelingen van de Gloster Meteor, die een twintigtal varianten kende en verreweg de meest gebouwde en geëxporteerde straaljager was door de Britse luchtvaartindustrie.
Jean-Pierre Decock
