Nijvel, 9 juli 2009. We worden ontvangen door de heer Noël Howard-Jones en het hele team van Dynali S.A. in hun pand in Nijvel. We betreden meteen een hightech omgeving, een gevoel dat alleen maar sterker zal worden naarmate ons bezoek vordert.
 | Close-up van het motorblok met de Subaru en de poelie met de meervoudige V-snaren; de jerrycan is de rechtertank met 40 liter benzine. |
Er was eens de Chickinox, een Belgische success story
Terwijl de beweging van gemotoriseerde ultralichte vliegtuigen of ULM’s in Europa nog in de kinderschoenen stond, ontwierp Jacques Tonet, een liefhebber van motorsport, in 1984 een ULM met een structuur van roestvrijstalen buizen en doopte deze Chickinox. Het toestel is zowel licht als zeer resistent en vliegt voortreffelijk, ook al is het een “twee-asser”. De Chickinox is ook zeer economisch in aanschaf, vlieguur en onderhoud en bewijst snel zijn superioriteit ten opzichte van andere ULM’s. Alle troeven voor succes waren aanwezig. Jacques Tonet richtte Dynali S.A. op en zou er in 16 jaar tijd bijna duizend produceren. Dit is het succesverhaal van de Belgische luchtvaartconstructie in de jaren 80 en 90.
De komst van ULM’s van de tweede generatie in composietmaterialen en de wens om een helikopter te bouwen, die Jacques Tonet al lang bezighield, brachten hem ertoe zijn activiteiten te heroriënteren, wat hij des te meer deed dankzij de hulp van zijn nieuwe partner Thierry Blanchart.
 | De Dynali H2S, met een mooie aerodynamische afwerking, toont de toegang tot de cockpit; het toestel is geregistreerd in Frankrijk. |
De populaire helikopter, geavanceerde technologie binnen ieders bereik
Jacques Tonet koesterde zijn helikopterproject al lang en begon in 2000 met de realisatie ervan. Hij bouwde een prototype van een tweezitshelikopter met Rotax-motor, die men een technische demonstrator zou kunnen noemen. Het doel van de oefening was om de problematiek van de helikopter, mechanisch en besturing, die veel complexer is dan die van een vliegtuig, te begrijpen.
 | Noël Howard-Jones, marketingdirecteur van Dynali, presenteert een volledig zelfgemaakte stuurkast voor de staartrotor van de H2S. |
Zonder dat zijn enthousiasme verminderde, zette Jacques Tonet zijn veelzijdige leerproces voort en vliegt hij trouwens nog steeds met zijn unieke prototype en geeft hij zelfs toe dat hij er dol op is, ook al is het toestel enigszins ondergemotoriseerd. Een van zijn collega’s zegt zelfs, met een glimlach, dat als de helikopter twee zitplaatsen heeft, de ene is om Jacques Tonet mee te nemen en de andere zijn boterhammen…
Na vier jaar leren en experimenteren, verliet het prototype van de Dynali H2S helikopter eind 2004 de werkplaats en maakte zijn eerste publieke optredens in mei 2005 op de Helidays in Bierset en in juni van hetzelfde jaar op de Salon du Bourget. Het werd ingeschreven als F-PHII in het Franse register om de tests te starten. Het blijkt dat België ook in de luchtvaart een uiterst gecompliceerd land is en dat Frankrijk werd gekozen om de complicaties en het tijdverlies te vermijden die onvermijdelijk zouden ontstaan door de passage onder de caudijnse vorken van de drie betrokken Belgische administraties.
 | Bertrand Wouters, technicus bij Dynali, toont een rotorbladvoet, gesneden uit een aluminium gietstuk door een van de twee nieuwste generatie CNC-bewerkingsmachines. |
De tests worden uitgevoerd door Daniel Michau, chef-piloot van Dynali en voormalig helikopterpiloot van de Franse ALAT (Aviation Légère de l’Armée de Terre). Hij is ook instructeur op draaivleugels, gekwalificeerd op 20 typen helikopters en heeft meer dan 13.000 vlieguren op zijn teller… en, zoals hij met humor zegt, omdat de helikopter een trillend en luidruchtig toestel is, wordt hij een beetje hardhorig! Ongeveer 700 vlieguren werden in minder dan vier jaar verzameld tot algemene tevredenheid wat betreft de romp en de motorisatie: een Subaru automotor van 2.500 cm³ waarvan het vermogen werd aangepast.
 | De basisstructuur van een H2S helikopter in gelaste roestvrijstalen buizen, hier gezien op de testbank in de werkplaats. |
Deze tests en bemoedigende resultaten maken het mogelijk om het dossier voor te bereiden voor het verkrijgen van het HNSK klasse 2-certificaat van geschiktheid bij de Franse DGAC (Direction Générale de l’Aviation Civile) voor bouw in kitvorm. Vanaf het ontwerp van de helikopter was het de bedoeling om deze als kant-en-klaar bouwpakket te leveren, inclusief voorgefabriceerde onderdelen die een handige koper zelf kan monteren. De voorkeur gaat echter, wat montage betreft, uit naar een erkende luchtvaartwerkplaats in het land van de koper. Indien nodig kan de koper de montage in de werkplaatsen van Nijvel uitvoeren met hulp en onder toezicht van de technici van Dynali.
De Dynali H2S heeft zijn capaciteiten bewezen onder extreme omstandigheden tijdens tests, en de DGAC heeft de prestaties daarvan bekrachtigd met een officieel document, dat het mogelijk zal maken om in veel landen, die de Franse competenties op dit gebied erkennen, een gelijkwaardig luchtwaardigheidscertificaat te verkrijgen.
 | De stuurkast van de anti-koppelrotor; het kleine venster maakt het mogelijk om de smering van het mechanisme en de aanwezigheid van ongewenste metaalschilfers te controleren. |
Een productiemiddel aangepast voor een helikopter met geavanceerde technologie
De geschiktheidsverklaring sloot het testprogramma van het prototype af en maakte de start van de bouw van een voorproductieserie helikopters in 2007 mogelijk.
Het productiemiddel, gevestigd in nieuwe panden in het industrieterrein van Nijvel, beschikt over de nieuwste generatie CNC-machines. Deze maken het mogelijk om de belangrijkste mechanische onderdelen van het toestel met extreme precisie te bewerken. Dit betreft het chassis, d.w.z. het structurele basiselement, vervaardigd uit gelaste roestvrijstalen buizen en ‘progressief vervormbaar’ genoemd, evenals het landingsgestel met brede ski’s dat de zwaarste schokken opvangt bij harde landingen tijdens autorotatieafdalingen of uitgevoerd door studenten, aangezien de helikopter een dubbele besturing heeft.
 | De Dynali H2S van achteren gezien toont duidelijk zijn staartrotor met acht koolstofbladen gemonteerd in een gestroomlijnd fenestron. |
Massieve onderdelen, gesneden uit aluminium gietblokken en vitaal voor de mechanica of de krachtoverbrenging, worden volledig bij Dynali bewerkt, met name de poelies van de riemen, naven en assen van de staartrotor, rotorbladvoeten, tandwielen en cardanassen van alle soorten. De motor wordt bij Subaru geproduceerd en op de toestellen bij Dynali gemonteerd.
Het celgedeelte van de helikopter is even innovatief, want de cabine en de stroomlijnkappen zijn gemaakt van kevlar en composietmaterialen, waarbij het glazen gedeelte bestaat uit twee plexiglas halfschalen die met klinknagels zijn gemonteerd. De staartbalk is van carbon, terwijl de rotor is gemaakt van vezelcomposieten die draad voor draad zijn gewikkeld en de gestroomlijnde anti-koppelrotor bestaat uit 8 koolstofbladen.
 | Het optionele digitale display-dashboard, ook wel ‘glass cockpit’ genoemd, met vooraan de unieke Y-vormige stuurknuppel voor beide piloten. |
 | Het standaard dashboard met analoge instrumenten. |
Een veelbelovende eerste balans
De Dynali H2S helikopter heeft een onmiskenbare aerodynamica en moderniteit. Eind juni 2009 waren er 19 toestellen gebouwd en de orders stromen gestaag binnen, wat de bouw van een nieuwe montagehal van 1.300 m² op de site in Nijvel rechtvaardigt, evenals het zoeken naar grotere industriële infrastructuren in de regio Bergen om de industriële productie van de H2S te starten met een geplande productie van 8 toestellen per maand.
Maar de H2S heeft een aanzienlijk ontwikkelingspotentieel, een bewijs van zijn avant-gardistische technische ontwerp en Dynali plant in de nabije toekomst de ontwikkeling van de H2T-versie (met turbinemotor) en H4 (vierzitter) die 80% van de onderdelen gemeen hebben met de tweezitter.
Ongebruikelijk is dat een contract is getekend met het Israëlische bedrijf Aeronautics voor de ontwikkeling van een UAV (Unmanned Aerial Vehicle) of drone van de H2S met een stroomlijning die het toestel radaronzichtbaar moet maken. Een militaire, bewapende versie van de H2S-helikopter is in ontwikkeling in samenwerking met de Fabrique Nationale de Herstal.
Uiteraard gaat het hier om specifieke gevallen, want de Dynali H2S kan alle taken en missies uitvoeren die traditioneel aan de helikopter worden toevertrouwd (school, diverse bewakingstaken, zoek- en reddingsacties, politiepatrouilles, detectie van bosbranden, enz.).
De commerciële infrastructuur van Dynali (verkoop, distributie en onderhoud) bestrijkt reeds België en Frankrijk, maar ook Zuid-Afrika en Canada, waar de importagent zojuist een eerste exemplaar heeft ontvangen dat hij in augustus 2009 tijdens het grootste evenement van de wereldluchtvaart in Oshkosh zal presenteren, wat de snelle introductie op de Amerikaanse markt mogelijk moet maken.
 | Rotorbladvoeten uit één stuk gesneden door de speciale CNC-machines. |
Topprestaties, concurrerende prijs
De Dynali H2S kruist met 165 km/u en het brandstofverbruik van zijn motor, 30 liter per uur, geeft hem een autonomie van 3 uur bij maximale belasting. Alle H2S-modellen hebben dubbele besturing en worden af fabriek geleverd met een volledig analoog dashboard (het digitale met GPS is optioneel). De ruime cabine biedt probleemloos plaats aan zwaargebouwde passagiers voor een nuttige lading van 245 kg.
 | Het hele team achter Dynali: van links naar rechts: Jacques Tonet, gedelegeerd bestuurder en technisch directeur, de ontwerper van de H2S, Noël Howard-Jones, marketing & general manager, Daniel Michau, hoofdpiloot met meer dan 13.000 vlieguren op de teller en Khalid Boumalek, mechanisch ingenieur gespecialiseerd in luchtvaart. |
Zoals hierboven vermeld, wordt elk toestel verkocht als ‘knock-down kit’, wat betekent dat het volledig in de fabriek is gemonteerd en een laatste stroboscopische balancering heeft ondergaan om de inherente trillingen van de helikopterformule te detecteren en te elimineren voordat het als kit voor verzending wordt verpakt. De prijs van de Dynali H2S kit af fabriek is vastgesteld op 93.000€ (vrijwel de prijs van een grote SUV) en komt, met de installatie van aanvullende avionica, in de buurt van 100.000€. De meest directe concurrent is de meest verkochte lichte helikopter ter wereld, de Robinson R22, die af fabriek wordt verkocht voor ongeveer 180.000€. We kunnen het alleen maar eens zijn met de bewering van hoofdpiloot Daniel Michau, namelijk dat de H2S de meest fantastische prestatie/prijsverhouding op de wereldmarkt biedt.
 | Het allereerste helikopterprototype met Rotax-motor, gerealiseerd door Dynali met zijn ontwerper, Jacques Tonet, aan de besturing. |
De lichtgewicht tweepersoonshelikopter Dynali H2S, van Belgisch ontwerp en fabricage, vormt een synthese van de technologische vooruitgang van het begin van de 21e eeuw. Het ontwikkelingspotentieel op middellange en lange termijn is aanzienlijk. Tegelijkertijd heeft het marketingconcept van het toestel al een zeker succes opgeleverd en voorspelt het nog meer in de toekomst. We kunnen Dynali en zijn hele team dan ook alleen maar de briljante toekomst toewensen die ze zeker verdienen.
Jean-Pierre Decock
Foto’s: Paul Van Caesbroeck
DYNALI H2S
KENMERKEN: lengte: 6,546 m / hoogte: 2,614 m / breedte cabine: 1,470 m / rotordiameter: 7,22 m / rotordisoppervlak: 40,96 m² / staartrotordiameter: 0,84 m.
AANDRIJVING: een SUBARU DS EJ 25 injectiemotor met 4 cilinders in boxermotopstelling, vloeistofgekoeld en een vermogen van 165 pk.
PRESTATIES: maximumsnelheid: 190 km/u / kruissnelheid: 165 km/u / leeggewicht: 440 kg / maximumgewicht: 685 kg / plafond: 3.700 m / autonomie: 3 u / vliegbereik: ongeveer 500 km.
Voor meer informatie: www.dynali.be
